Komu lekarz przepisze lek na otyłość i dlaczego może odmówić recepty?

Lekarz może przepisać lek na otyłość dorosłemu z BMI co najmniej 30 albo z BMI od 27 do 29,9, jeśli ma on już chorobę związaną z masą ciała, na przykład nadciśnienie, stan przedcukrzycowy lub zaburzenia lipidowe. Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości z 2024 roku lekarz proponuje lek, gdy zmiana sposobu jedzenia i większa aktywność nie dały wystarczającego efektu (1). Receptę wystawia lekarz w gabinecie albo online, po wykluczeniu przeciwwskazań. Może odmówić, gdy lek nie byłby bezpieczny, gdy pacjent prosi o lek niezarejestrowany do leczenia otyłości albo gdy najpierw trzeba ustalić przyczynę tycia. Na pierwszej recepcie leczenie się nie kończy. Przez kolejne miesiące lekarz na wizytach kontrolnych stopniowo zwiększa dawkę i sprawdza, czy lek działa i czy pacjent dobrze go znosi.

W skrócie

• O kwalifikacji decyduje BMI na początku leczenia: od 30 albo od 27 z co najmniej jedną chorobą związaną z masą ciała. Sama nadwaga bez takiej choroby nie wystarcza.
• Przed wystawieniem recepty trzeba omówić z lekarzem między innymi ciążę i jej planowanie, przebyte zapalenie trzustki oraz ciężkie choroby nerek, wątroby i serca. Osoba leczona naltreksonem z powodu uzależnienia od alkoholu nie może brać tabletek z naltreksonem i bupropionem.
• Lekarz może odmówić, gdy BMI i choroby nie spełniają kryteriów, gdy lek byłby niebezpieczny albo gdy najpierw trzeba ustalić przyczynę tycia. Warto wtedy zapytać, co musiałoby się zmienić.
• E-recepta z konsultacji online jest ważna tak samo jak recepta z gabinetu. Dawkę zwiększa się stopniowo, a to, czy lek działa, lekarz ocenia dopiero po kilku miesiącach. Przy semaglutydzie robi to po 3 miesiącach przyjmowania dawki 2,4 mg.

Komu lekarz może przepisać lek na otyłość?

Lekarz może zaproponować lek dorosłemu z BMI co najmniej 30 albo z BMI od 27 do 29,9 i co najmniej jedną chorobą związaną z masą ciała, jeśli dieta i ruch nie dały wystarczającego efektu. Właśnie od tych wartości BMI semaglutyd, tirzepatyd, liraglutyd oraz naltrekson z bupropionem są zarejestrowane do leczenia otyłości (2, 3, 4, 5).

Przy wzroście 170 cm BMI 30 to około 87 kg, a BMI 27 około 78 kg. Lekarz mierzy też obwód talii, bo pomaga on rozpoznać otyłość brzuszną i ocenić ryzyko powikłań. O tym, czy lek jest wskazany, decyduje jednak BMI.

Czy przy samej nadwadze lekarz przepisze lek na otyłość?

Nie, sama nadwaga nie wystarczy. Przy BMI od 25 do 26,9 lekarz nie przepisze leku na otyłość, bo leki te są zarejestrowane dopiero od BMI 27. Przy BMI od 27 do 29,9 lek wchodzi w grę tylko wtedy, gdy pacjent ma chorobę związaną z masą ciała. Przykłady takich chorób różnią się nieco w zależności od leku.

Stan przedcukrzycowy i zaburzenia lipidowe zwykle nie dają objawów i wychodzą dopiero w badaniach krwi, dlatego zanim lekarz zdecyduje o leku, zleca badania i mierzy ciśnienie. W artykule o badaniach przed leczeniem otyłości wyjaśniamy, co się bada i po co.

Czy przed lekiem na otyłość trzeba najpierw próbować diety i ruchu?

Zwykle tak, choć nie zawsze musi to trwać pół roku. Osoba, która nie próbowała jeszcze leczenia dietą i ruchem, zaczyna właśnie od niego. Jeśli po 3-6 miesiącach masa ciała nie spadła o co najmniej 5%, lekarz rozmawia z pacjentem o leku. Lek można rozważyć od razu, gdy pacjent już wcześniej bez efektu próbował diety i ruchu albo gdy ma choroby zwiększające ryzyko chorób serca i naczyń. Przy BMI 40 i wyższym lekarz od początku rozważa zarówno lek, jak i operację bariatryczną (1). Na wizytę warto więc spisać wcześniejsze próby odchudzania: jakie diety, jak długo, ile kilogramów ubyło i kiedy wróciły.

Czy po schudnięciu poniżej BMI 30 lekarz odstawi lek?

Nie. Spadek BMI poniżej 30 nie jest powodem do odstawienia leku, bo próg BMI dotyczy tylko rozpoczęcia leczenia. Lek stosuje się tak długo, jak jest potrzebny, skuteczny i dobrze tolerowany. Leczenia krótszego niż 6 miesięcy się nie zaleca. Badanie STEP 1 sprawdziło też, co dzieje się po odstawieniu leku. Osoby, które po 68 tygodniach zakończyły leczenie semaglutydem i program zmiany stylu życia, w ciągu roku odzyskały około dwóch trzecich utraconych kilogramów (6). W artykule o odstawieniu leku na otyłość piszemy, jak się do tego przygotować.

Jaki lekarz może przepisać lek na otyłość?

Lek na otyłość może przepisać lekarz rodzinny, internista, diabetolog, endokrynolog albo lekarz zajmujący się leczeniem otyłości. Według polskich zaleceń lekarz rodzinny może sam zaplanować i prowadzić leczenie otyłości, także lekiem (1). W poradniku o tym, od czego zacząć leczenie otyłości, piszemy, do kogo pójść i jak przygotować się do pierwszej wizyty.

Lekarz przepisuje tylko lek zarejestrowany do leczenia otyłości. Leków zarejestrowanych w innych chorobach, na przykład w cukrzycy, nie powinno się stosować w otyłości. Konkretny lek wybiera razem z pacjentem, biorąc pod uwagę choroby towarzyszące, przeciwwskazania, sposób podawania i koszt. Żaden z tych leków nie jest refundowany w otyłości, więc pacjent płaci w aptece pełną cenę niezależnie od tego, kto wystawił receptę (7).

Czy e-recepta na lek na otyłość z konsultacji online jest ważna?

Tak, e-recepta wystawiona po konsultacji online jest tak samo ważna jak recepta z gabinetu. Ustawa o zawodach lekarza pozwala ocenić stan zdrowia pacjenta nie tylko po osobistym badaniu, ale też zdalnie albo na podstawie dokumentacji medycznej (8).

Podczas konsultacji online lekarz opiera się na wynikach badań i pomiarach, które przesłał pacjent. Gdy czegoś brakuje albo wyniki są niejasne, może poprosić o dodatkowe badania lub wizytę w gabinecie.

Jakie przeciwwskazania lekarz musi wykluczyć przed przepisaniem leku na otyłość?

Semaglutyd, tirzepatyd i liraglutyd mają tylko jedno przeciwwskazanie: uczulenie na lek (2, 3, 4). Są jednak sytuacje, w których leku się nie zaleca albo podaje się go ostrożnie. Naltrekson z bupropionem ma znacznie dłuższą listę przeciwwskazań. Przed włączeniem każdego z tych leków lekarz sprawdza też, czy nie wchodzi on w interakcje z innymi przyjmowanymi lekami.

O co zapyta lekarz przed przepisaniem zastrzyków z semaglutydem, tirzepatydem albo liraglutydem?

Przed rozpoczęciem leczenia trzeba omówić z lekarzem sytuacje, w których tych leków się nie zaleca albo trzeba stosować je ostrożnie:

• Ciąża, jej planowanie i karmienie piersią. Semaglutyd odstawia się co najmniej 2 miesiące przed planowaną ciążą, tirzepatyd co najmniej miesiąc, a liraglutyd już przy planowaniu ciąży. Semaglutydu i liraglutydu nie stosuje się w czasie karmienia piersią, a leczenie tirzepatydem lekarz może w tym okresie rozważyć.
• Przebyte zapalenie trzustki. Nie jest przeciwwskazaniem, ale semaglutyd i tirzepatyd podaje się wtedy ostrożnie. Jeśli zapalenie trzustki wystąpi w trakcie leczenia i zostanie potwierdzone, leku się nie wznawia.
• Ciężka niewydolność nerek, wątroby albo serca. Semaglutydu i liraglutydu nie zaleca się w ciężkiej niewydolności nerek lub wątroby i w najcięższej, IV klasie niewydolności serca, bo nie ma danych o ich bezpieczeństwie. Tirzepatyd w ciężkich chorobach nerek i wątroby podaje się ostrożnie. Semaglutydu nie zaleca się też w cukrzycy typu 1.
• Porażenie żołądka i nieswoiste zapalenia jelit. Semaglutydu nie zaleca się przy ciężkim porażeniu żołądka, a liraglutydu przy porażeniu żołądka w przebiegu cukrzycy i przy nieswoistych zapaleniach jelit. Przy tirzepatydzie ciężkie choroby przewodu pokarmowego wymagają ostrożności.
• Insulina lub pochodna sulfonylomocznika w leczeniu cukrzycy. Ich przyjmowanie nie wyklucza stosowania leku na otyłość, ale lekarz może zmniejszyć ich dawki, żeby ograniczyć ryzyko niedocukrzenia. Przy niekontrolowanej lub niestabilnej retinopatii cukrzycowej semaglutydu się nie zaleca.
• Inny lek na otyłość. Dwóch leków na otyłość się nie łączy.
• Wiek od 75 lat i otyłość wtórna. Liraglutydu nie zaleca się u osób w wieku 75 lat i starszych ani wtedy, gdy otyłość wynika z choroby hormonalnej, zaburzeń odżywiania lub leków sprzyjających tyciu.

Kobieta w wieku rozrodczym, która przyjmuje lek na otyłość, powinna stosować skuteczną antykoncepcję (1). Lekarz może też zapytać o raka rdzeniastego tarczycy u pacjenta lub w rodzinie. W Unii Europejskiej nie jest to przeciwwskazanie, ale w USA wśród przeciwwskazań do tirzepatydu wymienia się tego raka i dziedziczny zespół nowotworów gruczołów dokrewnych MEN 2 (9).

Kiedy nie można przyjmować naltreksonu z bupropionem?

Naltrekson z bupropionem (Mysimba) to tabletki, które działają na ośrodki głodu i układ nagrody w mózgu. Mają inne przeciwwskazania niż zastrzyki. Tych tabletek nie można przyjmować w takich sytuacjach (5):

• niewyrównane nadciśnienie,
• padaczka albo napady drgawkowe w przeszłości lub guz ośrodkowego układu nerwowego,
• choroba afektywna dwubiegunowa w przeszłości,
• bulimia albo anoreksja, obecnie lub w przeszłości,
• uzależnienie od opioidów, leczenie metadonem lub buprenorfiną albo okres tuż po nagłym odstawieniu opioidów,
• okres tuż po nagłym odstawieniu alkoholu lub leków uspokajających z grupy benzodiazepin u osoby uzależnionej,
• przyjmowanie naltreksonu albo bupropionu z innego powodu, na przykład naltreksonu w leczeniu uzależnienia od alkoholu albo bupropionu przy rzucaniu palenia,
• przyjmowanie inhibitorów MAO w ciągu ostatnich 14 dni,
• ciężkie zaburzenia czynności wątroby albo schyłkowa niewydolność nerek,
• ciąża, starania o ciążę i karmienie piersią.

Osoba, która przyjmuje naltrekson w leczeniu alkoholizmu, nie może więc brać tych tabletek na otyłość. Po 75. roku życia leku się nie zaleca. U osób nadużywających alkoholu lek podaje się ostrożnie, bo rośnie u nich ryzyko napadów drgawkowych. Ta lista nie zastępuje oceny lekarza.

Dlaczego lekarz może odmówić przepisania leku na otyłość?

Lekarz musi leczyć zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, więc nie wystawi recepty tylko dlatego, że pacjent o nią prosi. Może odmówić w takich sytuacjach:

1. BMI poniżej progu albo BMI od 27 do 29,9 bez choroby związanej z masą ciała. Lekarz nie przepisze wtedy leku, nawet jeśli pacjent chce schudnąć szybciej.
2. Brak wcześniejszego leczenia dietą i ruchem. Lekarz może najpierw zaproponować takie leczenie.
3. Przeciwwskazanie do leku albo sytuacja, w której się go nie zaleca, na przykład planowana ciąża albo ciężka choroba nerek. Tabletek z naltreksonem i bupropionem lekarz nie przepisze też osobie, która bierze naltrekson z powodu uzależnienia od alkoholu.
4. Prośba o lek niezarejestrowany do leczenia otyłości, na przykład o preparat do leczenia cukrzycy.
5. Podejrzenie, że tycie ma inną przyczynę. Przed włączeniem leku trzeba ustalić prawdopodobną przyczynę otyłości i rozważyć odstawienie albo zamianę leków sprzyjających tyciu. W artykule o tyciu po lekach piszemy, po jakich lekach się tyje.
6. Zaburzenia odżywiania. Napady objadania się, bulimia czy anoreksja wymagają diagnostyki i leczenia, a przy bulimii i anoreksji tabletki z naltreksonem i bupropionem są przeciwwskazane. Więcej w artykule o napadach objadania się.
7. Brak zgody na wizyty kontrolne. Na wizytach kontrolnych lekarz ocenia, czy lek działa i czy jest bezpieczny. Dlatego może uzależnić receptę od tego, czy pacjent zgodzi się na takie wizyty.

Co zrobić, gdy lekarz odmówi recepty na lek na otyłość?

• Zapytaj o powód: czy nie spełniasz kryteriów, czy lek byłby dla Ciebie niebezpieczny, czy najpierw trzeba zrobić dodatkowe badania.
• Zapytaj, co musiałoby się zmienić. Na decyzję mogą wpłynąć wyniki badań, opis wcześniejszych prób odchudzania albo leczenie innej choroby.
• Możesz poprosić o opinię innego lekarza, ale przekaż mu te same informacje. Pominięcie choroby, leku albo planów ciąży w wywiadzie czy w ankiecie online nie zmniejsza ryzyka, tylko ukrywa je przed lekarzem.
• Nie kupuj leku poza apteką. Lek z niepewnego źródła może mieć inny skład niż deklarowany, więc nie da się go bezpiecznie stosować.

Czym różni się jednorazowa recepta na lek na otyłość od prowadzonego leczenia?

Leczenie lekiem na otyłość trwa miesiącami i wymaga kolejnych decyzji lekarza, więc jedna recepta to dopiero początek. Semaglutyd w zastrzykach i tirzepatyd przyjmuje się najpierw przez 4 tygodnie w dawce początkowej. Potem lekarz co kilka tygodni sprawdza, jak pacjent znosi lek, decyduje o zwiększeniu dawki i wystawia kolejne recepty. Termin oceny skuteczności zależy od leku i dawki.

Na każdej wizycie lekarz powinien też przypominać o zmianie sposobu jedzenia i większej aktywności. W rekomendacji otwierającej polskie zalecenia krajowa konsultantka w dziedzinie medycyny rodzinnej pisze, że leczenie otyłości nie może się ograniczać do wypisania recepty (1). W dużym amerykańskim badaniu, które objęło ponad 125 tysięcy dorosłych z nadwagą lub otyłością, prawie dwie trzecie osób bez cukrzycy przestało przyjmować lek w ciągu roku. Częściej przerywały leczenie osoby z nasilonymi dolegliwościami ze strony układu pokarmowego, a rzadziej te, które bardziej schudły (11). W badaniu nie oceniano, jak często pacjenci chodzili na kontrole.

Jak długo trwa zwiększanie dawki leku na otyłość?

Dawkę zwiększa się stopniowo, żeby ograniczyć nudności i inne dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Leczenie semaglutydem w zastrzykach zaczyna się od 0,25 mg raz w tygodniu, a dawkę podwyższa się co 4 tygodnie, tak że po 16 tygodniach pacjent dochodzi do 2,4 mg (2). Leczenie tirzepatydem zaczyna się od 2,5 mg, po 4 tygodniach dawkę zwiększa się do 5 mg, a każde kolejne zwiększenie o 2,5 mg jest możliwe po co najmniej 4 tygodniach przyjmowania dotychczasowej dawki (3). Każdy krok to decyzja lekarza i zwykle recepta na wstrzykiwacz o innej mocy. Więcej w artykule o pierwszych miesiącach leczenia otyłości lekiem.

Kolejną receptę, potrzebną do kontynuacji leczenia, lekarz może wystawić bez ponownego badania, jeśli stan zdrowia pacjenta jest opisany w dokumentacji medycznej (8). Gdy nie ma dokumentacji wcześniejszego leczenia, lekarz musi ocenić stan pacjenta od nowa.

Kiedy lekarz decyduje, czy kontynuować lek na otyłość?

Polskie zalecenia uznają, że lek działa, gdy masa ciała spadła o co najmniej 5%. Przy semaglutydzie w zastrzykach lekarz ocenia to po 3 miesiącach stosowania dawki 2,4 mg, czyli około 7. miesiąca leczenia przy standardowym zwiększaniu dawki (1). Przy tirzepatydzie nie ma ustalonego terminu, po którym lek odstawia się z powodu zbyt małego spadku masy ciała. Dawka podtrzymująca wynosi 5, 10 albo 15 mg, a termin kontroli i dalsze leczenie ustala lekarz. Liraglutyd odstawia się, jeśli po 12 tygodniach przyjmowania dawki 3 mg masa ciała spadła o mniej niż 5% (4), a naltrekson z bupropionem, jeśli po 16 tygodniach spadek był mniejszy niż 5% (5). W artykule o zastoju wagi na leku na otyłość opisujemy, co lekarz sprawdza, zanim uzna lek za nieskuteczny.

O co zapytać przed konsultacją online w sprawie leku na otyłość?

• Czy lekarz zobaczy moje wyniki badań, listę leków i pomiary, zanim wystawi receptę?
• Kto i kiedy zdecyduje o większej dawce i wystawi kolejną receptę?
• Do kogo mam się zgłosić, jeśli pojawią się nasilone wymioty albo silny ból brzucha?
• Kiedy i na jakiej podstawie lekarz oceni, czy lek działa?
• Kto pomoże mi zmienić sposób jedzenia i więcej się ruszać?
• Jak długo potrwa leczenie i co będzie po jego zakończeniu?

W 6-miesięcznym programie leczenia otyłości w Naszym Gabinecie lekarz według polskich zaleceń sprawdza, czy lek jest dla pacjenta wskazany, a po każdej kolejnej ocenie decyduje o następnej e-recepcie. W programie są konsultacje wideo z lekarzem i z psychologiem oraz comiesięczne kontrole lekarskie na podstawie danych z aplikacji: ważenia raz w tygodniu i pomiaru obwodów raz w miesiącu. Lek pacjent kupuje w aptece, bo nie jest wliczony w cenę programu.

Najczęściej zadawane pytania

Czy przy BMI 28 i bez innych chorób lekarz przepisze lek na otyłość?

Przy BMI 28 lekarz przepisze lek na otyłość tylko wtedy, gdy pacjent ma chorobę związaną z masą ciała, na przykład stan przedcukrzycowy, nadciśnienie, zaburzenia lipidowe albo obturacyjny bezdech senny. Część tych chorób wykrywa się dopiero w badaniach krwi, więc lekarz zaczyna od badań i pomiaru ciśnienia. Jeśli takiej choroby nie ma, leczenie opiera się na zmianie sposobu jedzenia, ruchu i wsparciu psychologicznym.

Czy lekarz przepisze Ozempic, jeśli nie mogę schudnąć?

Ozempic jest zarejestrowany tylko do leczenia cukrzycy typu 2 (10). Osobie bez cukrzycy lekarz przepisze lek zarejestrowany do leczenia otyłości, na przykład Wegovy, czyli ten sam semaglutyd w innych dawkach. Samo to, że nie udaje się schudnąć, nie wystarcza: liczą się BMI, choroby towarzyszące i brak przeciwwskazań. W artykule o tym, co zrobić, gdy nie możesz schudnąć, wyjaśniamy, dlaczego waga nie spada mimo diety.

Czy osoba lecząca się z uzależnienia od alkoholu może przyjmować lek na otyłość?

Może, ale lekarz musi znać całe leczenie. Naltrekson z bupropionem jest przeciwwskazany u osoby, która przyjmuje naltrekson w leczeniu uzależnienia od alkoholu, i w okresie tuż po nagłym odstawieniu alkoholu. W Naszym Gabinecie osobę, która pije ryzykownie, kierujemy równolegle do naszej poradni uzależnień. W osobnym artykule o lekach na otyłość i alkoholu opisujemy, jak alkohol łączy się z poszczególnymi lekami.

Źródła

1. Bąk-Sosnowska M, Białkowska M, Bogdański P i wsp. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024 - stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna, wydanie specjalne, wrzesień 2024. ptlo.org.pl
2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Wegovy (semaglutyd). Europejska Agencja Leków. ema.europa.eu
3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Mounjaro (tirzepatyd). Europejska Agencja Leków. ema.europa.eu
4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Saxenda (liraglutyd). Europejska Agencja Leków. ema.europa.eu
5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Mysimba (chlorowodorek naltreksonu, chlorowodorek bupropionu). Europejska Agencja Leków. ema.europa.eu
6. Wilding JPH, Batterham RL, Davies M i wsp. Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension. Diabetes Obes Metab. 2022;24(8):1553-1564. PMID 35441470, DOI
7. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 16 września 2026 r. w sprawie wykazu refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych na dzień 1 października 2026 r. Dz. Urz. Min. Zdr. 2026 poz. 70. dziennikmz.mz.gov.pl
8. Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 37, art. 4 i art. 42. api.sejm.gov.pl
9. U.S. Food and Drug Administration. Mounjaro (tirzepatide) injection, Prescribing Information, 2022. accessdata.fda.gov
10. Charakterystyka Produktu Leczniczego Ozempic (semaglutyd). Europejska Agencja Leków. ema.europa.eu
11. Rodriguez PJ, Zhang V, Gratzl S i wsp. Discontinuation and Reinitiation of Dual-Labeled GLP-1 Receptor Agonists Among US Adults With Overweight or Obesity. JAMA Netw Open. 2025;8(1):e2457349. PMID 39888616, DOI