Skutki uboczne leków na otyłość - jak łagodzić objawy i kiedy zgłosić się do lekarza?

Najczęstsze skutki uboczne leków na otyłość to mdłości, biegunka, wymioty i zaparcia. W zbiorczej analizie post hoc trzech badań STEP (STEP 1-3), w których semaglutyd w dawce 2,4 mg (Wegovy) porównywano z placebo przez 68 tygodni, mdłości miało 43,9% uczestników przyjmujących lek i 16,1% osób na placebo (1). Dolegliwości pojawiają się głównie w tygodniach, w których lekarz zwiększa dawkę. Zwykle są łagodne albo umiarkowane i mijają: połowa przypadków nudności ustępowała w ciągu 8 dni, biegunki w ciągu 3 dni, a wymiotów w ciągu 2 dni. Zaparcia utrzymywały się dłużej: połowa przypadków trwała co najmniej 47 dni. Eksperci radzą jeść mniejsze porcje, ograniczyć tłuste potrawy i regularnie pić. Przy silnych objawach lekarz może odłożyć zwiększenie dawki albo wrócić do poprzedniej, ale dawki nie zmienia się samemu. Silny ból brzucha promieniujący do pleców albo wymioty, przy których nie da się utrzymać płynów, wymagają pilnego kontaktu z lekarzem.

W skrócie

• W badaniach mdłości występowały u około 25-44 na 100 osób przyjmujących semaglutyd albo tirzepatyd. Najczęściej zaczynają się w okresie zwiększania dawki, a w badaniach STEP z semaglutydem najwięcej osób miało je około 20. tygodnia, kilka tygodni po dojściu do dawki 2,4 mg. Potem słabną.
• W badaniach semaglutydu masa ciała spadała prawie tak samo u osób z mdłościami i innymi dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi, jak u osób bez nich. Mdłości nie są więc dowodem, że lek działa.
• Przy silnych objawach lekarz może odłożyć zwiększenie dawki albo wrócić do poprzedniej. Pacjent nie zmienia dawki sam i nigdy jej nie podwaja, także po pominiętym zastrzyku.
• Silny ból brzucha promieniujący do pleców, ból pod prawym łukiem żebrowym z gorączką albo żółtaczką, wymioty uniemożliwiające picie i nagła utrata widzenia w jednym oku wymagają pilnej pomocy.

Jak często leki na otyłość wywołują mdłości, biegunkę i zaparcia?

Dolegliwości ze strony żołądka i jelit są najczęstszymi działaniami niepożądanymi semaglutydu, tirzepatydu i liraglutydu, czyli leków na otyłość podawanych w zastrzykach. Według oficjalnej informacji o lekach, zatwierdzonej przez Europejską Agencję Leków, nudności, biegunka, wymioty i zaparcia należą przy wszystkich trzech lekach do działań bardzo częstych, czyli występują u co najmniej 1 osoby na 10 (3, 4, 5).

Liczba w nawiasie to odsetek osób z danym objawem w grupie placebo tego samego badania (1, 3, 4, 5). Liczb nie należy porównywać między lekami, bo pochodzą z różnych badań z różnymi grupami pacjentów, a w grupach placebo te dolegliwości też występowały z różną częstością. Dla liraglutydu podano tylko kategorię częstości, a łącznie objawy ze strony przewodu pokarmowego zgłosiło 67,9% uczestników przyjmujących ten lek (5).

W tej samej analizie badań STEP 1-3 jakąkolwiek dolegliwość żołądkowo-jelitową zgłosiło 72,9% osób przyjmujących semaglutyd i 47,1% osób na placebo. Autorzy analizy zwracają uwagę, że tak częste dolegliwości na placebo mogą częściowo wynikać z samej otyłości, która zwiększa ryzyko chorób przewodu pokarmowego. Prawie wszystkie te dolegliwości były łagodne albo umiarkowane, a nasilone nudności, ból brzucha, biegunkę lub wymioty miało 4,1% osób na semaglutydzie i 0,9% na placebo (1).

Jakie inne skutki uboczne dają leki na otyłość w pierwszych miesiącach?

Na semaglutydzie bardzo często występują też ból głowy i zmęczenie, głównie w okresie zwiększania dawki. Zawroty głowy są częste przy wszystkich trzech lekach. Przy semaglutydzie pojawiają się głównie w pierwszych 4 miesiącach leczenia, a przy liraglutydzie w pierwszych 3 miesiącach. W tym samym okresie liraglutyd często powoduje też bezsenność (3, 5). Zaczerwienienie, swędzenie i inne reakcje w miejscu wstrzyknięcia pojawiły się u 8,0% osób na tirzepatydzie i u 1,8% na placebo; żadna z nich nie była ciężka (4). Semaglutyd i tirzepatyd przyspieszają tętno średnio o 3 uderzenia na minutę (3, 4). Semaglutyd i tirzepatyd często powodują też wypadanie włosów, które przy semaglutydzie ma zwykle łagodny przebieg (3, 4).

Kiedy na leku na otyłość mdłości i biegunka są najsilniejsze?

Mdłości, wymioty i biegunka pojawiają się najczęściej wtedy, gdy rośnie dawka leku, i słabną, gdy dawka przestaje się zmieniać (3, 4, 5). Dlatego leczenie każdym z tych leków zaczyna się od małej dawki, którą lekarz zwiększa stopniowo.

W analizie badań STEP 1-3 dolegliwości żołądkowo-jelitowe u zdecydowanej większości osób zaczynały się w okresie zwiększania dawki. Po 20. tygodniu niewiele osób miało je po raz pierwszy. Odsetek osób z zaparciami przestał rosnąć około 10. tygodnia, ale zaparcia utrzymywały się dłużej niż pozostałe objawy. Niewielka część osób miała dolegliwości co jakiś czas przez całe leczenie, choć coraz rzadziej (1, 3).

Najwięcej tirzepatydu jest we krwi 8-72 godziny po wstrzyknięciu (4). Dla Wegovy tego czasu nie podano, ale przy semaglutydzie w zastrzykach stosowanym w cukrzycy typu 2 najwięcej leku jest we krwi 1-3 dni po podaniu (6). Jeśli mdłości albo zmęczenie wracają co tydzień w tych samych dniach po zastrzyku, dobrze jest zapisywać, kiedy się zaczynają i jak długo trwają. Lekarz łatwiej wtedy oceni, czy objawy słabną przy obecnej dawce, czy trzeba odłożyć jej zwiększenie. O tym, jak zmienia się apetyt i masa ciała w kolejnych miesiącach, piszemy w artykule o pierwszych miesiącach leczenia otyłości lekiem.

Jak złagodzić mdłości, biegunkę i zaparcia podczas leczenia otyłości?

Specjaliści leczenia otyłości radzą zacząć od zmian w jedzeniu i piciu: mniejszych posiłków, kończenia jedzenia przy pierwszym uczuciu sytości, ograniczenia tłustych potraw i regularnego picia. Jeśli to nie wystarcza, lekarz może zmienić tempo zwiększania dawki.

Co jeść, gdy po zastrzyku na otyłość jest niedobrze?

Nudności często pojawiają się rano albo po wielu godzinach bez jedzenia. Część osób z powodu mdłości przestaje jeść, a długa przerwa w jedzeniu jeszcze je nasila. Cztery amerykańskie towarzystwa naukowe zajmujące się żywieniem i leczeniem otyłości zalecają we wspólnym stanowisku małe śniadanie, potem małe posiłki co 3-4 godziny i odpowiednią ilość płynów. W pierwszych dniach leczenia może pomóc rezygnacja z tłustych potraw i z produktów z dużą ilością błonnika. Wymioty zdarzają się częściej po dużym posiłku. Autorzy stanowiska piszą też, że niektórym osobom może pomóc herbata z imbirem albo z mięty, a przy silnych nudnościach lekarz może doraźnie przepisać lek przeciwwymiotny (2).

Alkohol może w trakcie leczenia nasilać mdłości i zgagę (2). Jak alkohol działa w połączeniu z każdym z tych leków, opisujemy w artykule leki na otyłość a alkohol. Co jeść, żeby przy mniejszym apetycie dostarczyć organizmowi dość białka i nie tracić mięśni, wyjaśniamy w tekście o tym, co jeść na leku na otyłość.

Jak nie odwodnić się przy wymiotach i biegunce po leku na otyłość?

Przy wymiotach i biegunce organizm traci wodę, a odwodnienie może pogorszyć pracę nerek, w rzadkich przypadkach aż do ostrej niewydolności nerek. Bardziej narażone są osoby starsze i osoby z chorobą nerek (3, 4). Ulotki leków zalecają wtedy pić dużo płynów, a przy biegunce może pomóc też unikanie dużych i tłustych posiłków.

Na odwodnienie mogą wskazywać pragnienie, ciemny mocz o intensywnym zapachu, rzadsze oddawanie moczu, suchość w ustach, zmęczenie oraz zawroty głowy. Pilnie trzeba skontaktować się z lekarzem, gdy zawroty głowy przy wstawaniu nie mijają, mocz jest ciemny albo jest go mniej niż zwykle, pojawia się nietypowe dla Ciebie zmęczenie, szybki oddech albo szybkie bicie serca (7).

Co robić z zaparciami na semaglutydzie i tirzepatydzie?

Zaparcia trwają dłużej niż mdłości: w analizie badań STEP 1-3 połowa przypadków zaparć trwała co najmniej 47 dni, a w grupie placebo co najmniej 35 dni (1). Lepiej zająć się nimi od razu, a nie czekać, aż miną. Eksperci amerykańskich towarzystw leczenia otyłości radzą pić odpowiednio dużo i stopniowo zwiększać ilość błonnika w jedzeniu, na przykład z suszonych śliwek i innych suszonych owoców. Tłuste potrawy jeszcze bardziej spowalniają opróżnianie żołądka i mogą nasilać zaparcia. Jeśli zmiany w jedzeniu nie wystarczają, trzeba zapytać lekarza lub farmaceutę o środek na zaparcia, na przykład z błonnikiem albo makrogolem (2). Ciężkie zaparcie z bólem brzucha, wzdęciem i wymiotami może oznaczać niedrożność jelit i wymaga pilnej pomocy (3).

Skąd zgaga, odbijanie i wzdęcia na leku na otyłość?

Leki z tej grupy spowalniają opróżnianie żołądka, zwłaszcza na początku leczenia, przez co jedzenie dłużej w nim zalega i pojawia się uczucie pełności, wzdęcie albo mdłości. Zgaga, odbijanie, wzdęcia i niestrawność należą do częstych działań niepożądanych semaglutydu, tirzepatydu i liraglutydu, czyli takich, które dotyczą od 1 do mniej niż 10 osób na 100 (3, 4, 5). Pomagają te same zasady co przy mdłościach: mniejsze porcje i przerywanie posiłku, gdy tylko pojawi się sytość.

Czy przy skutkach ubocznych można samemu zmniejszyć dawkę leku na otyłość?

Nie. O tym, czy odłożyć zwiększenie dawki, wrócić do poprzedniej, czy przerwać leczenie, decyduje lekarz prowadzący. Przy poważnych objawach ze strony przewodu pokarmowego lekarz może opóźnić zwiększenie dawki semaglutydu albo wrócić do poprzedniej, dopóki dolegliwości nie złagodnieją. To samo zalecają polskie wytyczne leczenia otyłości (3, 8).

W analizie badań STEP 1-3 z powodu takich dolegliwości dawkę zmniejszono albo czasowo przerwano leczenie u 12,5% osób przyjmujących semaglutyd. Trzy czwarte z nich (74%) przyjmowało lek w chwili zakończenia badania (1). Przy liraglutydzie, jeśli pacjent źle znosi lek przez dwa kolejne tygodnie po zwiększeniu dawki, lekarz rozważa zakończenie leczenia (5).

Ulotki semaglutydu i tirzepatydu zastrzegają, że nie przerywa się przyjmowania leku bez konsultacji z lekarzem, a u chorych na cukrzycę typu 2 po odstawieniu tirzepatydu może wzrosnąć stężenie glukozy we krwi (3, 4).

Ten artykuł nie zastępuje konsultacji z lekarzem, który zna Twoje choroby i przyjmowane leki. W programie Nasz Gabinet lekarz co miesiąc ocenia pomiary z aplikacji i decyduje o dawce oraz kolejnej e-recepcie. Sprawdź, jak wygląda leczenie otyłości w Naszym Gabinecie.

Co zrobić, gdy z powodu mdłości pominę zastrzyk?

Jeżeli zastrzyk został pominięty z powodu nasilonych lub utrzymujących się mdłości, skontaktuj się z lekarzem, żeby ustalić dalsze dawkowanie. Przy zwykłym pominięciu dawki semaglutydu w zastrzykach można ją przyjąć najwyżej 5 dni po planowanym terminie, a dawkę tirzepatydu najwyżej 4 dni po planowanym terminie. Po tym czasie dawkę się pomija i następny zastrzyk robi w zwykłym dniu. Pominiętą dawkę liraglutydu przyjmuje się, jeśli od zwykłej pory minęło mniej niż 12 godzin. Pominiętej dawki nie nadrabia się podwójną. Po kilku pominiętych dawkach semaglutydu lekarz rozważa wznowienie leczenia od mniejszej dawki, a przy pozostałych lekach o dawce po przerwie też decyduje lekarz (3, 4, 5).

Które objawy na leku na otyłość wymagają pilnej pomocy?

Pilnej pomocy lekarskiej wymagają objawy, za którymi mogą stać rzadkie, ale poważne powikłania: zapalenie trzustki, kamica żółciowa, odwodnienie uszkadzające nerki, niedrożność jelit, uszkodzenie nerwu wzrokowego albo ciężka reakcja alergiczna (3, 4, 5).

W badaniach semaglutydu ostre zapalenie trzustki potwierdzono u 0,2% osób przyjmujących lek i u mniej niż 0,1% osób na placebo. Kamicę żółciową stwierdzono u 1,6% osób na semaglutydzie i u 1,1% na placebo, a zapalenie pęcherzyka u 0,6% i 0,3% (3). W badaniach tirzepatydu u osób z nadwagą albo otyłością ostrą chorobę pęcherzyka żółciowego miało 2,0% przyjmujących lek i 1,6% osób na placebo (4). Ryzyko kamicy rośnie, gdy masa ciała spada szybciej niż o 1,5 kg tygodniowo, czy to na diecie poniżej 800 kcal dziennie, czy na leku, czy po operacji bariatrycznej (8).

Uszkodzenie nerwu wzrokowego jest bardzo rzadkie: z dużych badań obserwacyjnych chorych na cukrzycę typu 2 wynika, że na 10 000 osobolat leczenia semaglutydem, czyli na 10 000 osób leczonych przez rok, przypada około jednego dodatkowego przypadku (3). Przy objawach wymagających natychmiastowej pomocy nie czekaj na kontakt z poradnią. Sposób postępowania przy kołataniu serca i niedocukrzeniu opisano w tabeli powyżej.

Co powiedzieć anestezjologowi przed zabiegiem, gdy bierze się lek na otyłość?

U osób, które przyjmowały leki z tej grupy i miały znieczulenie ogólne albo głęboką sedację, opisywano zachłystowe zapalenie płuc, czyli zapalenie po zachłyśnięciu się treścią żołądka. Żołądek opróżnia się na tych lekach wolniej, więc przed operacją albo gastroskopią czy kolonoskopią w głębokiej sedacji trzeba powiedzieć anestezjologowi, że przyjmuje się semaglutyd, tirzepatyd albo liraglutyd (3, 4, 5). Informacja o leku nie mówi, czy i na ile dni przed zabiegiem go odstawić. Decyduje o tym anestezjolog razem z lekarzem prowadzącym leczenie otyłości.

Jakie skutki uboczne ma naltrekson z bupropionem (Mysimba)?

Mysimba to tabletki z dwiema substancjami, naltreksonem i bupropionem, które działają na ośrodki w mózgu regulujące głód i odczuwanie nagrody, choć dokładny mechanizm nie jest poznany. Lek nie działa jak hormon GLP-1, dlatego jego działania niepożądane i ostrzeżenia są inne niż przy zastrzykach.

Jak często na Mysimbie pojawiają się mdłości i zaparcia?

W badaniach nudności miało 31,8% osób przyjmujących Mysimbę i 6,7% osób na placebo, zaparcia 18,1% i 7,2%, a wymioty 9,9% i 2,9%. Bardzo często występuje też ból głowy, a często zawroty głowy, bezsenność i suchość w ustach. U osób z suchością w ustach częściej zdarzały się ból zębów i próchnica. Nudności pojawiały się zwykle w pierwszych 4 tygodniach. Większość z nich ustąpiła w ciągu 4 tygodni, a prawie wszystkie do 24. tygodnia leczenia. Wymioty trwały zwykle nie dłużej niż tydzień (9).

Dawkę zwiększa się przez 4 tygodnie: w pierwszym tygodniu jedna tabletka rano, w drugim jedna rano i jedna wieczorem, w trzecim dwie rano i jedna wieczorem, a od czwartego dwie rano i dwie wieczorem. Pominiętej tabletki się nie nadrabia, tylko przyjmuje kolejną o zwykłej porze. Z powodu działań niepożądanych lek odstawiło w badaniach 23,8% osób na Mysimbie i 11,9% na placebo (9).

Kiedy trzeba od razu odstawić Mysimbę i zgłosić się do lekarza?

Przed włączeniem leku i regularnie w trakcie leczenia lekarz mierzy ciśnienie i tętno. Utrzymujący się wzrost ciśnienia albo tętna jest powodem odstawienia leku, a w okresie zwiększania dawki zgłaszano przełom nadciśnieniowy. Drgawki występują u około 1 osoby na 1000. Po napadzie drgawek leku nie przyjmuje się już nigdy, a ryzyko zwiększają między innymi nadużywanie alkoholu, przebyty uraz głowy i niektóre leki (9).

W badaniach Mysimby nie odnotowano prób samobójczych, ale po wprowadzeniu leku do obrotu zgłaszano myśli i zachowania samobójcze u osób w każdym wieku. Dlatego zwłaszcza na początku leczenia i po każdej zmianie dawki pacjent i jego bliscy powinni zwracać uwagę na nastrój i zachowanie. Myśli samobójcze, przygnębienie albo nietypowe zmiany zachowania wymagają natychmiastowego kontaktu z lekarzem, a gdy to niemożliwe, zgłoszenia się do szpitala (9).

Przy rozległej wysypce z pęcherzami, łuszczeniem skóry, owrzodzeniami w jamie ustnej i gorączką trzeba odstawić lek i od razu zgłosić się do lekarza. Naltrekson blokuje działanie opioidowych leków przeciwbólowych, dlatego przed planowanym zabiegiem, po którym mogą być potrzebne, trzeba uprzedzić lekarza o Mysimbie, bo lek odstawia się co najmniej 3 dni wcześniej (9).

Najczęściej zadawane pytania

Czy mdłości na leku na otyłość oznaczają, że lek działa?

Nie. W późniejszej analizie badań STEP 1-3 osoby bez dolegliwości żołądkowo-jelitowych schudły prawie tyle samo co osoby z takimi dolegliwościami, a według oficjalnej informacji o Wegovy masa ciała spadała niezależnie od nudności, wymiotów czy biegunki (1, 3). W badaniu STEP 1 osoby, które przyjmowały lek przez pełne 68 tygodni, straciły średnio 15,7% masy ciała, jeśli nie miały takich dolegliwości, i 17,3%, jeśli je miały. Autorzy analizy oszacowali, że mdłości, wymioty i biegunka odpowiadały za mniej niż 1 punkt procentowy różnicy w utracie masy ciała między lekiem a placebo (1). Brak mdłości nie jest więc powodem, żeby prosić o szybsze zwiększenie dawki. Jeśli masa ciała przez dłuższy czas nie spada, przyczyny opisujemy w artykule waga stoi na leku.

Czy podwyższona lipaza albo amylaza w badaniu krwi oznacza zapalenie trzustki?

Nie zawsze. W badaniach tirzepatydu u osób leczonych z powodu otyłości aktywność lipazy rosła średnio o 34%, a amylazy o 23%. Jeśli nie ma bólu brzucha ani innych objawów zapalenia trzustki, sam wzrost tych enzymów nie świadczy o zapaleniu (3, 4). Wynik trzeba jednak pokazać lekarzowi prowadzącemu, a przy silnym bólu brzucha skontaktować się z nim od razu. O badaniach, które lekarz zleca przed włączeniem leku i w trakcie, piszemy w artykule o badaniach przed leczeniem otyłości.

Czy po przebytym zapaleniu trzustki można przyjmować lek na otyłość?

Przebyte zapalenie trzustki nie jest przeciwwskazaniem do semaglutydu i tirzepatydu, ale wymaga ostrożności. Tirzepatydu nie badano u osób po zapaleniu trzustki (3, 4). Lekarz musi o nim wiedzieć przed wystawieniem recepty i oceni, czy korzyść z leczenia przeważa nad ryzykiem.

Czy na leku na otyłość można prowadzić samochód?

Semaglutyd, tirzepatyd i liraglutyd nie wpływają albo wpływają nieznacznie na prowadzenie pojazdów. Wszystkie trzy mogą jednak wywołać zawroty głowy, przy semaglutydzie i liraglutydzie głównie w pierwszych miesiącach leczenia, i wtedy trzeba uważać za kierownicą (3, 4, 5). Osoby z cukrzycą leczoną insuliną albo pochodną sulfonylomocznika muszą uważać na niedocukrzenie. Mysimba może powodować zawroty głowy, senność, utratę przytomności i drgawki. Jeśli wystąpią takie objawy, nie prowadź pojazdów ani nie obsługuj maszyn i skontaktuj się z lekarzem. Po napadzie drgawek nie wolno ponownie przyjmować Mysimby; powrót do prowadzenia pojazdów wymaga osobnej oceny lekarskiej (9).

Źródła

1. Wharton S, Calanna S, Davies M i wsp. Gastrointestinal tolerability of once-weekly semaglutide 2.4 mg in adults with overweight or obesity, and the relationship between gastrointestinal adverse events and weight loss. Diabetes Obes Metab. 2022;24(1):94-105. PMID 34514682, DOI
2. Mozaffarian D, Agarwal M, Aggarwal M i wsp. Nutritional priorities to support GLP-1 therapy for obesity: a joint Advisory from the American College of Lifestyle Medicine, the American Society for Nutrition, the Obesity Medicine Association, and The Obesity Society. Am J Clin Nutr. 2025;122(1):344-367. PMID 40450457, DOI
3. Europejska Agencja Leków. Wegovy (semaglutyd) - charakterystyka produktu leczniczego i ulotka dla pacjenta. ema.europa.eu
4. Europejska Agencja Leków. Mounjaro (tirzepatyd) - charakterystyka produktu leczniczego i ulotka dla pacjenta. ema.europa.eu
5. Europejska Agencja Leków. Saxenda (liraglutyd) - charakterystyka produktu leczniczego i ulotka dla pacjenta. ema.europa.eu
6. Europejska Agencja Leków. Ozempic (semaglutyd) - charakterystyka produktu leczniczego, punkt 5.2. ema.europa.eu
7. National Health Service. Dehydration. Przegląd strony 01.05.2026. nhs.uk
8. Bąk-Sosnowska M, Białkowska M, Bogdański P i wsp. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024 - stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna, wydanie specjalne, wrzesień 2024. ptlo.org.pl
9. Europejska Agencja Leków. Mysimba (naltrekson, bupropion) - charakterystyka produktu leczniczego i ulotka dla pacjenta. ema.europa.eu