Leczenie otyłości Gliwice

Otyłość jest chorobą przewlekłą. W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 ma kod E66, a Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości w zaleceniach z 2024 roku opisuje ją jako chorobę wymagającą długotrwałej opieki. Po zmniejszeniu masy ciała organizm może zwiększać odczuwanie głodu, dlatego utrzymanie efektów wymaga dalszego wsparcia. Sposób i czas leczenia ustalamy indywidualnie.

Przykładowa sytuacja: mężczyzna, który w ciągu dekady trzy razy schudł o kilkanaście kilogramów, waży dziś więcej niż przed pierwszą próbą. Po utracie tkanki tłuszczowej organizm może zużywać mniej energii, niż wynikałoby z nowej masy ciała, i wydzielać więcej greliny, hormonu pobudzającego łaknienie. Wraz ze zmniejszaniem zapasów tkanki tłuszczowej może też spadać stężenie leptyny, hormonu uczestniczącego w regulacji sytości. Głód wraca wtedy szybciej po tym samym posiłku. Nie każda dieta kończy się jednak powrotem kilogramów.

Skąd bierze się nadmiar tkanki tłuszczowej?

Otyłość to choroba, w której tkanki tłuszczowej jest tak dużo, że zaczyna ona szkodzić zdrowiu. Nadmiar narasta zwykle przez wiele lat, w których organizm dostaje z posiłków i napojów więcej energii, niż zużywa, i odkłada nadwyżkę w komórkach tłuszczowych. Przy umiarkowanym tyciu komórki tłuszczowe zwiększają objętość, a gdy tycie trwa dłużej, powstają nowe komórki. U mężczyzn tkanka tłuszczowa gromadzi się często w jamie brzusznej, wokół narządów wewnętrznych. Taki tłuszcz trzewny szkodzi najbardziej, bo wydziela substancje podtrzymujące przewlekły stan zapalny i osłabia wrażliwość tkanek na insulinę. Z tego powodu otyłość brzuszna wiąże się z większym ryzykiem cukrzycy typu 2, nadciśnienia, stłuszczenia wątroby i choroby wieńcowej. Otyłość może też obniżać stężenie testosteronu, a jego niedobór sprzyja utracie mięśni.

Otyłość ma zwykle kilka przyczyn. Badania bliźniąt pokazują, że geny wyjaśniają od 40 do 70 procent różnic w masie ciała między ludźmi, a u dzieci rodziców z otyłością choroba rozwija się częściej. Skłonność zapisana w genach prowadzi do tycia wtedy, gdy kaloryczne jedzenie jest łatwo dostępne, a dzień wypełnia siedzenie w pracy, w samochodzie i przed telewizorem. Tyciu sprzyjają też krótki sen, przewlekły stres, praca zmianowa, rzucenie palenia i alkohol, którego kalorie łatwo przeoczyć. Masę ciała mogą ponadto zwiększać sterydy przeciwzapalne w tabletkach, na przykład encorton, część leków psychiatrycznych i insulina, a także nieleczona niedoczynność tarczycy, choć ta choroba zwykle nie wyjaśnia całej otyłości. Leki i choroby sprzyjające tyciu sprawdzamy przed rozpoczęciem leczenia.

Od czego zaczyna się leczenie otyłości?

Leczenie zaczyna się od rozpoznania otyłości i oceny jej powikłań. Lekarz ustala, czy są wskazania do farmakoterapii, sprawdza tolerancję leku i ocenia jego skuteczność według zasad danego preparatu. Dietetyk pomaga dopasować posiłki do godzin pracy pacjenta, a psychodietetyk pracuje z pacjentem, gdy jedzenie służy mu do rozładowania napięcia. Już na konsultacji startowej uprzedzamy, że w leczeniu mogą zdarzyć się miesiące bez spadku masy ciała.

Zaczynamy od pomiaru masy ciała i obwodu talii. BMI to masa ciała w kilogramach podzielona przez kwadrat wzrostu w metrach, więc mężczyzna mierzący 178 cm i ważący 106 kg ma BMI około 33,5. Światowa Organizacja Zdrowia wyznaczyła progi takie same dla obu płci: 25 dla nadwagi, 30 dla otyłości pierwszego stopnia, 35 dla drugiego i 40 dla trzeciego. BMI nie odróżnia jednak mięśni od tłuszczu. U mężczyzny pracującego fizycznie albo trenującego z ciężarami wskaźnik może być wysoki przy niewielkim otłuszczeniu, dlatego sam wskaźnik niczego nie przesądza.

Obwód talii pacjent mierzy w domu, w połowie odległości między dolnym żebrem a talerzem biodrowym, na spokojnym wydechu. Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna przyjmuje u mężczyzn pochodzenia europejskiego próg 94 cm dla otyłości brzusznej, niezależnie od BMI, a powyżej 102 cm ryzyko powikłań metabolicznych rośnie wyraźniej. U kobiet progi te wynoszą 80 i 88 cm, bo różnią się rozmiary ciała i rozkład tkanki tłuszczowej. U mężczyzn tłuszcz odkłada się częściej w jamie brzusznej, a tłuszcz trzewny wiąże się z większym ryzykiem powikłań metabolicznych. Zbieramy też wywiad o masie ciała: ile pacjent ważył około dwudziestego roku życia, kiedy masa ciała zaczęła rosnąć, jakie kuracje przechodził i czy udało się utrzymać niższą masę ciała. Pytamy o samopoczucie, popęd płciowy i poranne wzwody, bo od tych odpowiedzi zależy zakres dalszej diagnostyki.

Jakie BMI pozwala rozważyć leczenie farmakologiczne?

BMI jest jednym z kryteriów kwalifikacji. Dla wielu omawianych leków próg wynosi 30 albo 27, jeśli pacjent ma chorobę związaną z masą ciała wymienioną w charakterystyce produktu leczniczego, czyli w urzędowym opisie leku: stan przedcukrzycowy albo cukrzycę typu 2, nadciśnienie, zaburzenia lipidowe, obturacyjny bezdech senny lub chorobę układu krążenia. Xenical ma inne kryterium: BMI co najmniej 30 albo powyżej 28 z czynnikami ryzyka. Przed przepisaniem leku lekarz ocenia także stan zdrowia, dotychczasowe leczenie i bezpieczeństwo terapii, więc spełnienie progu nie gwarantuje recepty. Przy BMI poniżej 27 standardowe wskazania omawianych leków do kontroli masy ciała nie są spełnione. Sam niski testosteron nie jest podstawą do przepisania leku na otyłość, choć wielu pacjentów zgłasza się do nas właśnie z jego powodu.

Wiek sam nie wyklucza leczenia, ale wpływa na wybór preparatu. Saxenda jest niezalecana od 75. roku życia, Mysimba jest niezalecana powyżej 75 lat i wymaga ostrożności powyżej 65 lat, a dla Wegovy i Mounjaro dane u osób od 85 lat są ograniczone.

Pacjentów z otyłością prowadzimy w sześciomiesięcznym programie online za 1799 zł. Cena nie obejmuje leków, które pacjent kupuje w aptece na e-receptę. Leczenie zaczyna 30-minutowa konsultacja startowa z lekarzem przez wideo. Lekarz przegląda przyjmowane leki i suplementy; u mężczyzn po czterdziestce są wśród nich często lek na ciśnienie, statyna, a czasem preparat na potencję kupiony bez recepty. Następnie omawia historię masy ciała i wyniki badań oraz zleca brakujące badania. Ocenia masę ciała, obwód talii i ciśnienie zmierzone przez pacjenta w domu, ustala cel leczenia i decyduje, czy pacjent może leczyć się w programie. E-receptę wystawia wtedy, gdy wyniki i stan zdrowia pozwalają rozpocząć farmakoterapię, a przy pierwszej recepcie na lek w penie wyjaśnia jego obsługę.

Cena programu obejmuje dwie konsultacje lekarskie wideo, dwie konsultacje z psychologiem i pięć kontroli lekarskich bez rozmowy, na podstawie danych w aplikacji. Terminy konsultacji wideo pacjent umawia w aplikacji Nasz Gabinet, a terminy liczymy od startu.

W cenie programu są także analiza wyników badań, monitoring masy ciała i efektów leczenia oraz wsparcie asystenta AI. E-recepty lekarz wystawia po comiesięcznej ocenie danych i wskazań do dalszego leczenia.

Po każdej ocenie lekarz wystawia e-receptę. Co tydzień pacjent wpisuje do aplikacji swoją masę ciała, a co miesiąc obwody ciała. Każdy zastrzyk pacjent dokumentuje zdjęciem pena, a te zdjęcia przegląda zespół medyczny. Z tymi wynikami lekarz zapoznaje się przed kontrolą. Wytyczne PTLO zalecają leczenie przez rok lub dłużej, dlatego po programie oferujemy pakiet kontynuacyjny na 3 miesiące za 350 zł. W pakiecie lekarz co miesiąc ocenia postępy i wystawia e-receptę, bez konsultacji wideo.

Dawkę zwiększa się stopniowo, według charakterystyki konkretnego preparatu. Leczenie Wegovy zaczyna się od najniższej z pięciu dawek, którą zwiększa się co 4 tygodnie aż do 2,4 mg; u dorosłych z początkowym BMI co najmniej 30, po co najmniej 4 tygodniach na dawce 2,4 mg, charakterystyka dopuszcza zwiększenie do 7,2 mg, jeśli jest taka potrzeba. Leczenie Mounjaro zaczyna się od 2,5 mg tygodniowo, po 4 tygodniach dawka wynosi 5 mg, a kolejne zwiększenia o 2,5 mg wprowadza się tylko w razie potrzeby, w odstępach co najmniej 4 tygodni. Dawkę Saxendy zwiększa się w odstępach co najmniej tygodniowych. Przed zmianą dawki pacjent podaje masę ciała i ciśnienie zmierzone w domu oraz opisuje tolerancję leku. Nie każda kontrola kończy się zwiększeniem dawki. Trening siłowy włączamy do planu od początku, ponieważ w pierwszych miesiącach masa ciała spada najszybciej i wtedy razem z tłuszczem najłatwiej stracić mięśnie. Termin powtórzenia badań krwi ustala lekarz.

Za skuteczne uznaje się zwykle leczenie, przy którym masa ciała spadła o co najmniej 5 procent. Termin tej oceny zależy od preparatu: przy Saxendzie wynosi 12 tygodni na dawce 3 mg, przy Xenicalu 12 tygodni, a przy Mysimbie 16 tygodni. Przy złej tolerancji albo innych problemach lekarz ocenia leczenie wcześniej. O kontynuacji, zmianie dawki albo zakończeniu farmakoterapii decydujemy po ocenie efektu i bezpieczeństwa, bez z góry wyznaczonego terminu odstawienia leku.

Czego nie obejmuje nasz program?

• Nie przepisujemy testosteronu i nie prowadzimy leczenia hormonalnego u mężczyzn. Do takiego leczenia kwalifikuje androlog albo endokrynolog. W programie Nasz Gabinet leczymy otyłość, a zmniejszenie masy ciała może poprawić stężenie testosteronu.
• Nie leczymy zaburzeń erekcji i nie przepisujemy leków na potencję. Przy takich dolegliwościach sprawdzamy ciśnienie, cholesterol i glukozę, bo zaburzenia erekcji są powodem do oceny ryzyka sercowo-naczyniowego.
• Nie zmieniamy leczenia kardiologicznego ani dawek leków na ciśnienie bez uzgodnienia z lekarzem prowadzącym. Jeśli podczas chudnięcia domowe pomiary pokazują coraz niższe ciśnienie, kontaktujemy się z lekarzem prowadzącym, a pacjent notuje wyniki i nie zmienia dawek samodzielnie. Zawroty głowy, omdlenie albo wyraźne osłabienie przy niskim ciśnieniu wymagają pilnej oceny lekarskiej, bez czekania na planową konsultację.

Wymagane badania to glukoza na czczo, hemoglobina glikowana, lipidogram, kreatynina z eGFR oraz TSH, czyli hormon sterujący tarczycą. Bez nich lekarz nie dobierze leku. Zalecane są też kwas moczowy, próby wątrobowe ALT i AST, morfologia i badanie ogólne moczu. Potrzebę powtórzenia starszych wyników ocenia lekarz. Lekarz rodzinny zleca badania finansowane przez NFZ według wskazań i zasad świadczenia; wyniki można przesłać przed konsultacją startową. Przy BMI od 27 do 29,9 o kwalifikacji do leku często decyduje glukoza albo lipidogram, bo te badania mogą wykazać chorobę związaną z masą ciała. Kreatynina z wyliczonym eGFR pokazuje pracę nerek, a TSH pomaga ocenić czynność tarczycy. Enzymy wątrobowe ALT i AST nie rozpoznają samodzielnie stłuszczenia wątroby, a prawidłowe wyniki go nie wykluczają. W lipidogramie mężczyzny z otyłością brzuszną często rosną trójglicerydy i spada cholesterol HDL, dlatego te dwie pozycje oceniamy szczególnie uważnie.

Kiedy zlecamy oznaczenie testosteronu i jak trzeba je wykonać?

Testosteron oznaczamy u mężczyzn z objawami: spadkiem popędu płciowego, brakiem porannych wzwodów, wyraźną męczliwością albo ubytkiem masy mięśniowej mimo treningu. Krew pobiera się rano, między siódmą a jedenastą, na czczo. Niski wynik trzeba powtórzyć w innym dniu, bo pojedynczy pomiar po nieprzespanej nocy albo w trakcie infekcji może być zaniżony. Przy granicznym wyniku i zmienionym stężeniu SHBG, białka wiążącego hormony płciowe, lekarz ocenia także wolny testosteron. Przy niskim wyniku oznacza się hormon luteinizujący i prolaktynę. Pomagają one ustalić przyczynę niedoboru, ale samodzielnie jej nie rozstrzygają, dlatego lekarz interpretuje je razem z objawami i pozostałymi wynikami. Choroba przysadki lub jąder wymaga leczenia u specjalisty. Wynik z pakietu kupionego samodzielnie w internecie może być wiarygodny; znaczenie mają godzina i warunki pobrania oraz metoda oznaczenia.

W Polsce nadmierna masa ciała częściej dotyczy mężczyzn niż kobiet: według badania ankietowego GUS z 2019 roku nadwagę albo otyłość ma 65 procent mężczyzn i 49 procent kobiet, a w badaniach nad lekami, na przykład w STEP 1, kobiety stanowiły trzy czwarte uczestników. Mężczyźni często zgłaszają się z innego powodu niż sama masa ciała: z wynikiem glukozy z badań okresowych, z przypadkowo wykrytym nadciśnieniem, po zawale albo z powodu zaburzeń erekcji.

Co obniża stężenie testosteronu przy nadmiarze tkanki tłuszczowej?

Otyłość może obniżać stężenie testosteronu. Znaczenie mają m.in. zmiany stężenia SHBG i regulacji hormonalnej. Tkanka tłuszczowa zawiera aromatazę, enzym przekształcający testosteron w estradiol, który występuje także u mężczyzn. Nadmiar insuliny i przewlekły stan zapalny mogą osłabiać sygnał, który podwzgórze i przysadka wysyłają do jąder. Taki niedobór nosi nazwę hipogonadyzmu czynnościowego, w odróżnieniu od uszkodzenia jąder albo przysadki. Przegląd piśmiennictwa z 2026 roku podaje, że dotyczy on od 35 do 50 procent mężczyzn z otyłością i cukrzycą typu 2; liczba ta nie opisuje wszystkich mężczyzn z nadwagą. Objawy, takie jak mniejszy popęd, gorsza jakość snu, spadek siły i ubytek masy mięśniowej, pacjenci często przypisują wiekowi. Europejska Akademia Andrologii w wytycznych z 2020 roku zaleca rozpoznawać hipogonadyzm dopiero wtedy, gdy objawom towarzyszą powtórzone poranne oznaczenia na czczo poniżej wartości granicznej, przyjmowanej w okolicach 12 nmol/l, i gdy oceniono inne przyczyny.

Leczenie otyłości przy obniżonym stężeniu testosteronu

Według tych samych wytycznych u mężczyzn z nadwagą i otyłością pierwszym postępowaniem jest zmiana stylu życia i zmniejszenie masy ciała, a leczenie testosteronem rozważa się dopiero później. Gdy ubywa tkanki tłuszczowej i poprawia się wrażliwość na insulinę, stężenie testosteronu może wzrosnąć. Zmniejszenie masy ciała może poprawić wyniki, ale nie zastępuje diagnostyki innych przyczyn niedoboru. Przegląd systematyczny z 2026 roku, obejmujący prace nad analogami GLP-1 u mężczyzn z otyłością, cukrzycą lub hipogonadyzmem czynnościowym, opisuje umiarkowany wzrost testosteronu i poprawę erekcji. W jedynym badaniu z losowym przydziałem, przeprowadzonym u mężczyzn z prawidłowym stężeniem hormonu, nie wykazano różnicy wobec placebo. Te dane nie pozwalają obiecać poprawy każdemu mężczyźnie.

Leczenie testosteronem ma własne przeciwwskazania. Przed jego rozpoczęciem oznacza się PSA, ocenia prostatę i kontroluje hematokryt, bo zagęszczenie krwi jest częstym powikłaniem tej terapii. Testosteron hamuje też wytwarzanie plemników, co ma znaczenie dla mężczyzny planującego dziecko. Do leczenia testosteronem kwalifikuje androlog albo endokrynolog.

Co pokazało badanie T4DM i jakich wniosków z niego nie wyciągamy?

Australijskie badanie T4DM objęło mężczyzn z nieprawidłową tolerancją glukozy albo świeżo rozpoznaną cukrzycą typu 2, którzy uczestniczyli w programie zmiany stylu życia i nie mieli patologicznego hipogonadyzmu. Badanie dotyczyło zapobiegania cukrzycy typu 2 oraz poprawy gospodarki węglowodanowej przy świeżo rozpoznanej chorobie. Cukrzycę typu 2 rozpoznano u 12 procent mężczyzn otrzymujących testosteron i u 21 procent otrzymujących placebo. Hematokryt powyżej 54 procent, czyli nadmierne zagęszczenie krwi, stwierdzono u 22 procent leczonych testosteronem wobec 1 procent w grupie placebo. Wyniki dotyczą tej szczególnej grupy mężczyzn i nie są dowodem na rutynowe podawanie testosteronu w otyłości. Testosteron nie ma wskazania do leczenia otyłości, dlatego w naszej przychodni go nie przepisujemy.

Jak interpretujemy wyniki badań u mężczyzn?

Zestawienie zbiera pomiary i badania, które oceniamy najczęściej. Lekarz interpretuje je razem z objawami i pozostałymi wynikami.

Zaburzenia erekcji a ryzyko chorób serca

Erekcja zależy od przepływu krwi w tętnicach prącia, które mają mniejszą średnicę niż tętnice wieńcowe, dlatego zmiany w naczyniach mogą dawać w nich objawy wcześniej. Zaburzenia erekcji są powodem do oceny ryzyka sercowo-naczyniowego, ale same nie oznaczają rozpoznania miażdżycy. W badaniach obserwacyjnych mężczyźni z zaburzeniami erekcji mieli o 44 procent wyższe względne ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych i o 62 procent wyższe względne ryzyko zawału serca niż pozostali. Są to związki obserwowane w badaniach, które nie dowodzą przyczyny. Pacjenta, który zgłasza taki problem, prosimy o pomiar ciśnienia i sprawdzamy lipidogram razem z glukozą.

U części mężczyzn zmniejszenie masy ciała może poprawić erekcję. We włoskim badaniu z losowym przydziałem 110 mężczyzn z otyłością i zaburzeniami erekcji, bez cukrzycy, nadciśnienia i hiperlipidemii, podzielono na dwie grupy po 55 osób. Grupa interwencji przez dwa lata uczestniczyła w programie diety i ruchu. Prawidłową funkcję erekcji odzyskało 17 mężczyzn w tej grupie wobec 3 w grupie kontrolnej. Dane o analogach GLP-1 w tej sprawie pochodzą z małych badań i traktujemy je jako wstępne.

Z mężczyznami po zawale osobno omawiamy wpływ leczenia na serce. W badaniu SELECT wzięły udział 17 604 osoby w wieku od 45 lat, z rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową, BMI od 27 i bez cukrzycy; mężczyźni stanowili 72 procent uczestników, a ponad trzy czwarte uczestników przebyło wcześniej zawał. Otrzymywali semaglutyd 2,4 mg albo placebo, a obserwacja trwała średnio 39,8 miesiąca. Zgon sercowo-naczyniowy, zawał albo udar wystąpił u 6,5 procent osób przyjmujących semaglutyd i u 8,0 procent przyjmujących placebo. Oznacza to względne zmniejszenie ryzyka o 20 procent i różnicę 1,5 punktu procentowego. Wynik dotyczy semaglutydu 2,4 mg w tej grupie chorych i nie można go przenosić na całą grupę leków ani na wszystkich mężczyzn. Z powodu działań niepożądanych leczenie przerwało 16,6 procent osób w grupie semaglutydu wobec 8,2 procent w grupie placebo. Pacjentowi po zawale pokazujemy obie te liczby, a plan leczenia uzgadniamy z jego kardiologiem.

GLP-1 i GIP to hormony jelitowe wydzielane po posiłku. Uczestniczą w regulacji apetytu i wydzielania insuliny, a enzymy krwi rozkładają naturalny GLP-1 w ciągu kilku minut. Leki pobudzające receptory tych hormonów zmodyfikowano tak, żeby działały przez całą dobę albo przez tydzień. Mogą zmniejszać głód, spowalniać opróżnianie żołądka i ułatwiać poprzestanie na mniejszej porcji. Pacjenci często opisują, że syci ich mniejszy posiłek, a między posiłkami rzadziej myślą o jedzeniu. Liraglutyd i semaglutyd działają na receptor GLP-1, a tirzepatyd na receptory GIP i GLP-1. Semaglutyd i tirzepatyd podaje się podskórnie raz w tygodniu, w brzuch, udo albo ramię, a liraglutyd raz dziennie.

Jakich zmian masy ciała można oczekiwać? Przykład obliczeń

Badania podają wyniki w procentach masy ciała, a pacjenta interesują kilogramy, więc na wizycie przeliczamy je razem z pacjentem. W badaniu STEP 1 semaglutyd 2,4 mg stosowany przez 68 tygodni zmniejszył masę ciała średnio o 14,9 procent, a placebo o 2,4 procent. W badaniu SURMOUNT-1 tirzepatyd 15 mg stosowany przez 72 tygodnie zmniejszył ją średnio o 20,9 procent wobec 3,1 procent na placebo. W obu badaniach uczestnicy równolegle zmieniali styl życia. Liraglutyd 3 mg w badaniu SCALE zmniejszył masę ciała po 56 tygodniach średnio o 8,4 kg wobec 2,8 kg na placebo. Badania różniły się populacją, dawką i czasem trwania, więc ich wyniki nie są bezpośrednim porównaniem leków. Przy masie wyjściowej 106 kg średnia z badania STEP 1 odpowiada około 16 kg, a średnia z badania SURMOUNT-1 około 22 kg. Takie przeliczenie ilustruje średnią z badania i nie jest prognozą dla konkretnego mężczyzny, bo wyniki poszczególnych uczestników znacznie się różniły.

Powrót masy ciała po zakończeniu leczenia

W przedłużeniu badania STEP 1 obserwowano część uczestników po odstawieniu semaglutydu i zakończeniu programu zmiany stylu życia. Po roku odzyskali średnio około dwóch trzecich utraconej masy ciała, a poprawa glikemii i ciśnienia w dużej części się cofnęła. Badanie nie sprawdzało, czy stopniowe zmniejszanie dawki przez kilka miesięcy zapobiega nawrotowi. O kontynuacji albo zakończeniu leczenia decydujemy po ocenie efektu, tolerancji i stanu zdrowia. Przed odstawieniem leku ustalamy z pacjentem plan posiłków, aktywności i kontroli. Przyrost przekraczający 5 procent masy ciała osiągniętej podczas leczenia jest powodem do ponownej oceny u lekarza. Pacjent nie powinien wtedy samodzielnie wracać do dotychczasowej dawki.

Pierwsze pytanie dotyczy zwykle nazwy leku zasłyszanej w pracy albo na siłowni. Porównujemy wybrane leki stosowane w leczeniu otyłości: Wegovy, Mounjaro, Saxendę, Mysimbę i Xenical. Nie jest to zamknięta lista wszystkich zarejestrowanych produktów. Wegovy zawiera semaglutyd, Mounjaro tirzepatyd, Saxenda liraglutyd, Mysimba połączenie dwóch substancji, naltreksonu i bupropionu, a Xenical orlistat. W Ozempicu i Rybelsusie jest semaglutyd, a w Victozie liraglutyd, czyli te same substancje co w Wegovy i Saxendzie, ale te trzy preparaty zarejestrowano do leczenia cukrzycy typu 2. O tym, czy preparat ma wskazanie w leczeniu otyłości, decyduje jego charakterystyka produktu leczniczego.

Czym różni się preparat zarejestrowany w cukrzycy od preparatu na otyłość?

Preparaty różnią się dawką, postacią i grupą chorych, u których je przebadano. Ozempic zawiera semaglutyd we wstrzyknięciach w dawce do 2 mg, a Rybelsus semaglutyd w tabletkach; oba mają wskazania w cukrzycy typu 2. Wegovy we wstrzyknięciach ma wskazanie do kontroli masy ciała i przeszedł program badań STEP u osób z otyłością. Dawka 2,4 mg nie jest już jego jedyną dawką podtrzymującą: aktualna charakterystyka opisuje też 7,2 mg u dorosłych z początkowym BMI co najmniej 30, po co najmniej 4 tygodniach na dawce 2,4 mg, jeśli jest taka potrzeba. Dokumentacja europejska obejmuje również Wegovy w tabletkach dla dorosłych. Rejestracja nie potwierdza, że dana dawka lub postać jest dostępna w polskiej aptece. Liraglutyd w dawce 3 mg to Saxenda, również podawana we wstrzyknięciach, a w dawce do 1,8 mg Victoza stosowana w cukrzycy. Mounjaro z tirzepatydem ma wskazania w obu chorobach. Leczenie zaczyna się od 2,5 mg tygodniowo, po 4 tygodniach dawka wynosi 5 mg, dalsze zwiększenia wprowadza się tylko w razie potrzeby, a dawki podtrzymujące to 5, 10 lub 15 mg.

Przepisanie leku poza zarejestrowanym wskazaniem jest decyzją lekarza, która wymaga uzasadnienia medycznego. Od wskazania rejestracyjnego trzeba odróżnić refundację: refundacja Ozempicu dotyczy określonych grup chorych na cukrzycę typu 2, a lekarz, który wystawi receptę ze zniżką osobie spoza tych grup, może zostać wezwany do zwrotu kosztów refundacji. Preparat dobieramy po ocenie wskazań, przeciwwskazań i preferencji pacjenta, a przy współistniejącej cukrzycy typu 2 uwzględniamy plan leczenia diabetologa.

Miesięczny koszt leczenia przy każdym z preparatów

W wykazie leków refundowanych obowiązującym od 1 lipca 2026 roku nie ma Wegovy, Mounjaro, Saxendy, Mysimby ani Xenicalu w leczeniu otyłości, więc pacjent kupuje je pełnopłatnie. Miesięczny koszt zależy od preparatu, dawki, wielkości opakowania i apteki. Nie każdy pacjent dochodzi do najwyższej dawki, dlatego ani cena dawki początkowej, ani cena dawki najwyższej nie opisuje kosztu leczenia każdej osoby. Ceny Wegovy w dawkach do 2,4 mg nie opisują kosztu dawki 7,2 mg ani tabletek. Ta sama dawka może kosztować inaczej w dwóch aptekach w Gliwicach, dlatego przed pierwszym zakupem opłaca się porównać ceny.

Doustne leki na otyłość

Część pacjentów woli tabletki albo lepiej je znosi. Mysimba zawiera naltrekson i bupropion, które działają na ośrodki mózgu regulujące apetyt i układ nagrody. Jedzenie pod wpływem emocji może być jednym z elementów oceny, ale samo nie przesądza o wyborze tego leku. W badaniu COR-I masa ciała spadła po 56 tygodniach średnio o 6,1 procent wobec 1,3 procent na placebo. Leczenie przerywa się, jeśli po 16 tygodniach nie ubyło co najmniej 5 procent początkowej masy ciała, a przy dalszym leczeniu lekarz co najmniej raz w roku ocenia korzyści, bezpieczeństwo sercowo-naczyniowe i utrzymanie efektu. Preparatu nie stosuje się m.in. przy niekontrolowanym nadciśnieniu, padaczce, chorobie dwubiegunowej, przebytej bulimii albo anoreksji, u osób przyjmujących opioidy lub inhibitory monoaminooksydazy oraz podczas nagłego odstawiania alkoholu. Pytamy też o leki ułatwiające rzucenie palenia, ponieważ bupropion wchodzi w skład jednego z nich i nie wolno przyjmować go w dwóch preparatach jednocześnie.

Xenical to kapsułki twarde z orlistatem 120 mg. Orlistat ogranicza wchłanianie mniej więcej jednej trzeciej tłuszczu z posiłku i w badaniach dawał po roku około 3 kg większy spadek masy ciała niż placebo. Wymaga ograniczenia tłuszczu w jadłospisie, bo po tłustym posiłku pojawiają się tłuste stolce. Leczenie przerywa się, jeśli po 12 tygodniach nie ubyło co najmniej 5 procent masy ciała zmierzonej przed rozpoczęciem. Postać doustną ma też Wegovy, więc sama forma tabletki nie przesądza o sile działania leku.

Przeciwwskazaniem do stosowania semaglutydu według charakterystyki produktu leczniczego jest nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą. Osobną grupę tworzą sytuacje, w których leku nie zaleca się albo trzeba zachować ostrożność, a zasady różnią się między preparatami. Leków na otyłość nie stosuje się w ciąży. Semaglutyd odstawia się co najmniej 2 miesiące, a tirzepatyd co najmniej miesiąc przed planowaną ciążą. Wegovy i Saxenda nie powinny być stosowane podczas karmienia piersią, a aktualna charakterystyka Mounjaro dopuszcza indywidualne rozważenie leczenia. Wegovy i Saxenda są niezalecane przy ciężkich zaburzeniach czynności nerek lub wątroby; Mounjaro nie wymaga zmiany dawki wyłącznie z tego powodu, ale dane w ciężkiej chorobie są ograniczone i potrzebna jest ostrożność. Przebyte zapalenie trzustki wymaga ostrożności i indywidualnej oceny. Przy ciężkiej gastroparezie, czyli znacznie spowolnionym opróżnianiu żołądka, Wegovy i Saxenda nie są zalecane. Mounjaro nie przebadano w tej grupie pacjentów; jego stosowanie wymaga ostrożności i indywidualnej oceny lekarza.

Amerykańska ulotka wymienia dodatkowo raka rdzeniastego tarczycy w wywiadzie własnym albo rodzinnym i zespół mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 2. Charakterystyka europejska takiego zapisu nie zawiera. W Nasz Gabinet przyjęliśmy jednak zasadę, że takim pacjentom leku nie proponujemy. Pytamy o insulinę i pochodne sulfonylomocznika, bo przy tych lekach rośnie ryzyko niedocukrzenia; potrzebę zmiany ich dawek lekarz ocenia na podstawie pomiarów glikemii, razem z diabetologiem. Pytamy też o sterydy w tabletkach przyjmowane przewlekle, ponieważ same zwiększają masę ciała i utrudniają ocenę skuteczności leczenia. Przed znieczuleniem lub głęboką sedacją pacjent informuje zespół zabiegowy o przyjmowanym leku.

Jak często występują działania niepożądane?

Najwięcej telefonów w pierwszych tygodniach dotyczy żołądka i jelit. Dane o częstości tych dolegliwości pochodzą ze zbiorczej analizy badań STEP 1 do 3 i dotyczą Wegovy, a nie wszystkich leków na otyłość. Nudności zgłosiło 43,9 procent osób przyjmujących semaglutyd wobec 16,1 procent na placebo, biegunkę 29,7 procent, wymioty 24,5 procent, a zaparcia 24,2 procent; te dolegliwości zgłaszali także uczestnicy przyjmujący placebo, tyle że rzadziej. Mediana czasu trwania epizodu nudności wynosiła 8 dni. Liczba ta dotyczy pojedynczych epizodów i nie wyznacza terminu, po którym nudności mijają u połowy pacjentów. W badaniu STEP 1 z powodu dolegliwości żołądkowo-jelitowych leczenie przerwało 4,5 procent osób przyjmujących lek i 0,8 procent przyjmujących placebo. Przy złej tolerancji nowej dawki lekarz może pozostawić dotychczasową dawkę na dłużej; pomagają też mniejsze porcje, wolniejsze jedzenie i przerwa od tłustych potraw. Szybki spadek masy ciała sprzyja powstawaniu złogów w pęcherzyku żółciowym: w grupie leczonej kamicę żółciową odnotowano u 1,6 procent uczestników, zapalenie pęcherzyka żółciowego u 0,6 procent, a ostre zapalenie trzustki u około 0,2 procent.

Kiedy dzwonić do nas, a kiedy jechać na oddział ratunkowy?

Zażółcenie białek oczu albo skóry oraz spadek masy ciała przekraczający 2 kg w tygodniu mimo normalnie zjadanych posiłków wymagają telefonu do nas jeszcze tego samego dnia. Zawroty głowy przy wstawaniu u osoby leczonej na nadciśnienie także trzeba zgłosić lekarzowi. Mogą mieć różne przyczyny, w tym zbyt dużą dawkę leku na ciśnienie po zmniejszeniu masy ciała. Wymioty, przy których pacjent nie jest w stanie utrzymać płynów, bardzo mała ilość oddawanego moczu, omdlenie albo splątanie wymagają pilnej pomocy medycznej bez czekania do następnego dnia. Silny ból brzucha promieniujący do pleców wymaga pilnej oceny w szpitalu: pacjent przerywa przyjmowanie leku i jedzie na oddział ratunkowy, bez czekania na naszą odpowiedź. Nagłe pogorszenie albo utrata widzenia wymaga pilnej pomocy okulistycznej; u chorych na cukrzycę szybkie wyrównanie glikemii może też przejściowo nasilić zmiany na dnie oka. Telefony odbieramy codziennie od 8 do 20. Nocna i świąteczna opieka zdrowotna pomaga w nagłym zachorowaniu lub pogorszeniu stanu zdrowia bez bezpośredniego zagrożenia życia. Przy objawach alarmowych opisanych wyżej właściwym miejscem pozostaje oddział ratunkowy, o każdej porze.

Jak uniknąć podrobionych penów z semaglutydem?

W 2023 roku podrobione peny z semaglutydem wykryto w kilku krajach Europy. Farmaceuta przy wydaniu leku skanuje dwuwymiarowy kod opakowania i sprawdza je w europejskim systemie weryfikacji leków. Prosimy zatem nie kupować preparatu z ogłoszeń, z portali aukcyjnych ani od znajomych z siłowni, nawet gdy cena jest o połowę niższa. To samo dotyczy ampułek z testosteronem sprzedawanych poza apteką. Naszą receptę pacjent dostaje jako czterocyfrowy kod w wiadomości SMS i realizuje w dowolnej aptece w kraju.

Lek zmniejsza apetyt, ale nie ustala, co i o której godzinie pacjent zje. Dietetyk zaczyna więc od wywiadu żywieniowego i od rozkładu dnia, łącznie z pytaniem, czy pacjent je obiad w przerwie w pracy, czy dopiero wieczorem po powrocie do domu. Deficyt kalorii, ilość białka i płynów dobiera do stanu zdrowia, aktywności i tolerancji leczenia, z uwzględnieniem chorób nerek i serca. Często stosowany deficyt wynosi 500 do 750 kcal dziennie, a białko 1 do 1,5 g na kilogram masy należnej, czyli masy właściwej dla wzrostu pacjenta, rozłożone na wszystkie posiłki. Przy wzroście 180 cm masa należna wynosi około 75 kg, co daje od 75 do 110 g białka dziennie. Białko pomaga chronić mięśnie, których przy szybkim ubytku masy ciała może ubywać razem z tłuszczem. Pilnujemy też błonnika z warzyw, kasz i pełnego ziarna, który przy zwolnionej pracy jelit zmniejsza ryzyko zaparć. Ilość płynów ustalamy indywidualnie, a w dni z nudnościami omawiamy ją z pacjentem osobno.

Ruch planujemy osobno, a jego głównym zadaniem jest utrzymanie mięśni i sprawności. Wydatek energetyczny samego treningu jest mniejszy, niż zakłada większość pacjentów. Im więcej mięśni zostanie, tym łatwiej utrzymać wydatek energetyczny, także po odstawieniu leku. Trening siłowy proponujemy zwykle dwa razy w tygodniu, w domu albo na siłowni, z ciężarem własnego ciała i obciążeniem dobranym do możliwości, a między sesjami marsz. Pacjentowi, który od lat się nie ruszał, stawiamy na początek jeden cel: kwadrans marszu dziennie w tempie pozwalającym mówić pełnymi zdaniami.

Część mężczyzn po pięćdziesiątce chce wrócić do sportu z młodości i zacząć od biegania. Intensywność ruchu zwiększamy według sprawności, objawów i stanu stawów, a moment powrotu do biegania ustalamy z pacjentem indywidualnie. Na początek dobrze sprawdzają się marsz, rower albo pływanie, które mniej obciążają kolana.

Co robimy, gdy pacjent je wieczorami bez głodu?

Jedzenie bez głodu pacjenci opisują różnie: wieczorem chodzą do lodówki, po dniu w pracy uważają, że coś im się należy, albo jedzą z nudów przed telewizorem. Lek zmniejsza głód, ale nie usuwa nawyku utrwalanego przez lata. Psychodietetyk uczy wyłapywać moment tuż przed sięgnięciem po jedzenie i tak przestawić dzień, żeby pacjent nie wracał do domu po ośmiu godzinach bez posiłku. Osobno pracujemy z pacjentami, u których wieczorne jedzenie idzie w parze z alkoholem, bo jedzenie i picie wymagają wtedy wspólnego planu. Duży wieczorny posiłek sam nie oznacza zaburzenia z napadami objadania się. Jeżeli pacjent opisuje powtarzające się epizody zjadania bardzo dużych porcji z poczuciem utraty kontroli, proponujemy ocenę w kierunku tego zaburzenia, w tym konsultację psychiatryczną.

Alkohol dostarcza energii i może utrudniać kontrolę jedzenia. Gram alkoholu ma 7 kcal, czyli bliżej tłuszczu z 9 kcal niż cukru z 4 kcal. Pół litra piwa to od 200 do 250 kcal, zależnie od mocy, a 50 ml wódki około 110 kcal, więc cztery piwa w sobotni wieczór dostarczają od 800 do 1000 kcal. Odpowiada to mniej więcej jednemu do dwóch dni zaplanowanego deficytu. Ograniczenie picia ułatwia zmniejszenie kaloryczności diety. Regularne picie może też podnosić ciśnienie i obniżać stężenie testosteronu, a alkohol wypity na zaśnięcie przerywa sen w drugiej połowie nocy.

Podczas leczenia analogiem GLP-1 alkohol może nasilać nudności, które pojawiają się częściej na początku leczenia i przy zwiększaniu dawki. U osób przyjmujących insulinę albo pochodne sulfonylomocznika alkohol zwiększa ryzyko niedocukrzenia, także nad ranem. Nie wymagamy abstynencji od każdego pacjenta; zalecenia dotyczące picia lekarz ustala indywidualnie. Prosimy natomiast o prawdziwą liczbę kieliszków i piw, bo bez niej trudno wyjaśnić, dlaczego masa ciała nie spada. Osobno uprzedzamy o jednym objawie: silny, opasujący ból brzucha po alkoholu w trakcie takiego leczenia wymaga pilnej oceny w szpitalu, ponieważ może być objawem ostrego zapalenia trzustki.

Zdarza się, że rozmowa o wadze zamienia się w rozmowę o alkoholu i picie okazuje się sprawą pilniejszą. Codzienne picie utrudnia zmniejszenie masy ciała. Jeśli pacjentowi nie udaje się ograniczyć alkoholu, lekarz może zalecić przerwę w piciu i zaproponować najpierw leczenie uzależnienia. Osoba uzależniona od alkoholu powinna ustalić sposób odstawienia z lekarzem, bo nagłe przerwanie picia może wymagać nadzoru medycznego. Prowadzimy też leczenie alkoholizmu w Gliwicach. Uzależnienia od alkoholu nie leczymy przy okazji preparatem na otyłość, bo wymaga ono osobnej kwalifikacji i osobnego planu, który układamy w ramach terapii uzależnień.

Wszystkie konsultacje w programie, także startowa, odbywają się przez wideo. Podczas wideorozmowy lekarz omawia wyniki, historię masy ciała i choroby przewlekłe, odczytuje ciśnienie z domowych pomiarów i obwód talii zmierzony przez pacjenta według instrukcji. Skórę pod pachami i w pachwinach pacjent ogląda sam, bo przy insulinooporności mogą się tam pojawiać ciemne, aksamitne przebarwienia. Jeśli je zauważył, prosimy o informację podczas konsultacji. Ciśnienie w domu najlepiej mierzyć mankietem dobranym do obwodu ramienia, ponieważ za wąski mankiet zawyża wynik u osoby z otyłością. Na koniec lekarz decyduje na podstawie wywiadu i wyników, czy pacjent może leczyć się w programie.

Przez wideo odbywają się dwie konsultacje z lekarzem i dwie z psychologiem. Pięć kontroli lekarskich po kolejnych miesiącach, od pierwszego do piątego, odbywa się bez rozmowy: lekarz ocenia dane zapisane w aplikacji.

Podczas kontroli lekarz ocenia zmianę masy ciała, tolerancję leku, ciśnienie, wyniki badań i bezpieczeństwo leczenia. Krew pacjent oddaje w laboratorium najbliżej domu i przesyła nam wynik przed konsultacją, a kod recepty dostaje wiadomością SMS.

Leczenie w ramach NFZ można zacząć u lekarza rodzinnego. Lekarz POZ może rozpoznać otyłość, zlecić badania według wskazań i zasad świadczenia oraz wystawić skierowanie do poradni specjalistycznej, jeśli są do tego wskazania. Osobno działa program profilaktyki chorób układu krążenia (ChUK), dostępny bez skierowania dla osób w wieku od 35 do 65 lat. Warunkiem udziału jest brak cukrzycy, przewlekłej choroby nerek, rodzinnej hipercholesterolemii oraz niektórych chorób układu krążenia; lekarz ocenia, czy konkretne rozpoznanie wyklucza udział. Warunkiem jest również niekorzystanie z badań w programie ChUK w ciągu ostatnich 5 lat ani z badań w programie Moje Zdrowie w ciągu ostatnich 12 miesięcy. Program obejmuje m.in. pomiar ciśnienia, masy ciała i obwodu talii, lipidogram, glukozę oraz ocenę ryzyka, a zakres badań wynika z warunków programu. Mężczyzna, który od lat nie był u lekarza, może w ten sposób mieć zmierzone ciśnienie oraz wyniki lipidogramu i glukozy jeszcze przed konsultacją startową. Program Moje Zdrowie, dostępny w podstawowej opiece zdrowotnej od 20. roku życia, obejmuje bilans zdrowia i może obejmować porady edukacyjne, także dietetyczne. Dostęp do dietetyka w opiece koordynowanej zależy natomiast od rozpoznania i zasad przychodni.

W ramach NFZ, przy wskazaniach i ze skierowaniem, wykonuje się także USG jamy brzusznej, które pomaga ocenić stłuszczenie wątroby, a po kwalifikacji w ośrodku również operację bariatryczną. Prywatnie pacjent płaci za nasz program leczenia online, który kosztuje 1799 zł za 6 miesięcy. Lek kupuje w aptece. Preparaty omawiane na tej stronie nie są refundowane w leczeniu otyłości. Refundacja leku z tą samą substancją w innym wskazaniu, na przykład Ozempicu w cukrzycy typu 2, zależy od rozpoznania i kryteriów wykazu leków refundowanych. O możliwym miesięcznym wydatku na lek rozmawiamy już na konsultacji startowej, bo może on wpłynąć na wybór preparatu. Jeśli androlog albo endokrynolog zaleci leczenie testosteronem, prowadzi je ten specjalista, wraz z kontrolą PSA i hematokrytu.

Polski konsensus z 2025 roku rekomenduje leczenie chirurgiczne przy BMI co najmniej 35, niezależnie od chorób współistniejących, a przy BMI od 30 do 34,9 szczególnie u chorych na cukrzycę typu 2, której nie udaje się wyrównać leczeniem zachowawczym. Podobnie szerokie wskazania przyjęły w 2022 roku IFSO, czyli międzynarodowa federacja towarzystw bariatrycznych, oraz amerykańskie ASMBS. Samo BMI nie kończy kwalifikacji: ośrodek bariatryczny ocenia także choroby, stan odżywienia, sprawność i zdrowie psychiczne. Od zaleceń klinicznych trzeba odróżnić zasady finansowania zabiegu przez NFZ, które stosuje ośrodek. W skali kraju kryteria spełnia według szacunków Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości około pół miliona osób, a operowanych jest kilka tysięcy rocznie.

Konsultację chirurgiczną proponujemy wtedy, gdy pacjent ma wskazania, bez czekania na określony czas nieskutecznego leczenia. Ośrodek wolno wybrać w dowolnym województwie, a w aglomeracji śląskiej działa ich kilka. Przygotowanie do zabiegu ustala ośrodek; często obejmuje zmniejszenie masy ciała, wyrównanie cukrzycy i nadciśnienia, uzupełnienie niedoborów, na przykład żelaza i witaminy D, oraz konsultację psychologiczną. O przyjmowanym analogu GLP-1 trzeba uprzedzić anestezjologa, ponieważ lek spowalnia opróżnianie żołądka, a postępowanie przed znieczuleniem ogólnym anestezjolog ustala indywidualnie. Po operacji zostaje zwykle dożywotnia suplementacja witamin i mikroelementów oraz badania krwi, częstsze w pierwszym roku.

Pilotaż opieki koordynowanej KOS-BAR zakończył się 30 czerwca 2026 roku. Operacje bariatryczne na NFZ są nadal wykonywane na zasadach ogólnych, w ramach świadczeń gwarantowanych. U części operowanych masa ciała po kilku latach znowu rośnie, i wtedy można rozważyć leczenie farmakologiczne.

Program prowadzimy online, więc pacjent z Zabrza, Knurowa, Pyskowic czy powiatów ościennych leczy się bez dojazdów do Gliwic. Wszystkie konsultacje odbywają się przez wideo, a krew pacjent oddaje w laboratorium w swojej miejscowości.

Jeżeli pacjent ma w swoim mieście poradnię chorób metabolicznych z krótszym terminem niż ten, który możemy zaproponować, mówimy o tym na wizycie i zostawiamy mu decyzję.

W Gliwicach działa jedna poradnia chorób metabolicznych na NFZ. Według statystyk NFZ za sierpień 2026 roku czekało do niej 120 osób, a średni czas oczekiwania wynosił 74 dni. Aktualny termin i zakres przyjęć trzeba sprawdzić w poradni, bo średnia z poprzedniego miesiąca nie jest terminem przyszłej wizyty. Informator NFZ podaje dla województwa śląskiego szesnaście wpisów poradni chorób metabolicznych, ale część z nich dotyczy świadczeń dla dzieci, więc nie wszystkie przyjmują dorosłych. Średnie czasy oczekiwania w regionie znacznie się różnią: według statystyk odczytanych we wrześniu 2026 roku w jednej z poradni w Chorzowie wynosiły 15 dni, w Tychach 228 dni, a w jednej z poradni katowickich 297 dni. Skierowanie nie ogranicza pacjenta do własnego miasta, więc gliwiczanin może zapisać się tam, gdzie termin jest bliższy. Trzeba jednak uwzględnić dojazdy na kolejne kontrole w wybranej poradni.

Ciśnienie, lipidogram i glukozę pacjent może sprawdzić u lekarza rodzinnego jeszcze przed decyzją, gdzie leczyć się dalej. Koszt leku zależy od preparatu, dawki, apteki i ewentualnego prawa do refundacji w danym wskazaniu.