Skutki uboczne cytyzyny - co mija samo, a kiedy przerwać kurację

Skutki uboczne cytyzyny (Desmoxan, Tabex, Recigar) pojawiają się najczęściej w pierwszych dniach kuracji, kiedy przyjmuje się najwięcej tabletek. Podczas przyjmowania Desmoxanu lub Recigaru co najmniej 1 osoba na 10 ma suchość w ustach, nudności, ból brzucha, zaburzenia snu z koszmarami, ból głowy albo szybsze bicie serca. Dolegliwości są zwykle łagodne albo umiarkowane i słabną w trakcie leczenia. Część z nich może też wynikać z samego odstawienia nikotyny. Z powodu działań niepożądanych kurację przerywało od 6 do 15,5% pacjentów, a w badaniach kontrolowanych odsetek ten był podobny jak w grupach placebo. Informacje o tym, jak często występują poszczególne objawy, różnią się między preparatami. Niektóre objawy wymagają przerwania przyjmowania leku i konsultacji z lekarzem albo farmaceutą.

W skrócie

• Suchość w ustach, nudności, ból w nadbrzuszu, zaburzenia snu, ból głowy, rozdrażnienie, lęk i szybsze tętno należą do bardzo częstych działań niepożądanych Desmoxanu w tabletkach i Recigaru. Zaparcia, biegunkę, wymioty, zawroty głowy, wyższe ciśnienie i wysypkę zaklasyfikowano inaczej: dla Desmoxanu jako bardzo częste, a dla Recigaru jako częste.
• Większość dolegliwości występuje na początku kuracji i słabnie w miarę jej trwania. Rozdrażnienie, lęk i bezsenność są też objawami odstawienia nikotyny, najsilniejszymi w pierwszym tygodniu bez papierosa.
• Po pominięciu tabletki nie przyjmuje się podwójnej dawki. Bez konsultacji z lekarzem albo farmaceutą nie zmienia się pory przyjmowania leku ani liczby dawek i nie stosuje się dodatkowo plastrów ani gum z nikotyną.
• Przy objawach przypominających zatrucie nikotyną, przy objawie, którego nie ma w ulotce, i przy obniżonym nastroju z myślami samobójczymi trzeba przerwać przyjmowanie leku i skontaktować się z lekarzem.

Jakie skutki uboczne może powodować cytyzyna i jak często występują?

Najczęstsze skutki uboczne cytyzyny to suchość w ustach, nudności, ból w nadbrzuszu, zaburzenia snu, ból głowy, rozdrażnienie, lęk, szybsze bicie serca i większy apetyt. W przypadku Desmoxanu w tabletkach i Recigaru należą one do kategorii bardzo często.

Bardzo często oznacza co najmniej 1 osobę na 10, często od 1 do 10 osób na 100, a niezbyt często od 1 do 10 osób na 1000. W ChPL Tabexu i Desmoxanu w kapsułkach zamiast tych kategorii podano odsetki z badań klinicznych, a w przypadku wielu objawów podano przedział wartości zamiast jednej liczby.

W tabeli zebrano wybrane objawy z trzech polskich charakterystyk: Desmoxanu w tabletkach (1), Recigaru w tabletkach (2) i Tabexu (3). Odsetki dla Tabexu są takie same jak dla Desmoxanu w kapsułkach (4).

Podczas stosowania Desmoxanu i Recigaru rzadziej, u 1 do 10 osób na 1000, pojawiają się między innymi łzawienie, duszność, wzmożona potliwość, nadmierne ślinienie, osłabienie popędu płciowego i wzrost aktywności enzymów wątrobowych (aminotransferaz).

Dlaczego informacje o skutkach ubocznych różnią się między preparatami cytyzyny?

Zaparcia, biegunkę, wymioty, zawroty głowy i wysypkę zaliczono do bardzo częstych działań niepożądanych w przypadku Desmoxanu w tabletkach, a do częstych w przypadku Recigaru. Wyższe ciśnienie opisano jako bardzo częste dla Desmoxanu w tabletkach i Recigaru Active w roztworze doustnym (5), częste dla Recigaru w tabletkach, a podczas stosowania Tabexu występowało u 7% pacjentów. Dane te nie pochodzą z bezpośredniego porównania preparatów, więc nie można na ich podstawie stwierdzić, że któryś wywołuje łagodniejsze działania niepożądane.

Kiedy ustępują skutki uboczne cytyzyny?

Większość działań niepożądanych występuje na początku leczenia i stopniowo ustępuje podczas kuracji.

Najwięcej tabletek, do 6 na dobę, przyjmuje się w dniach 1-3, a od 21. dnia przyjmuje się już tylko 1 albo 2 tabletki na dobę. Dawkowanie w kolejnych dniach kuracji opisujemy w artykule o 25-dniowej kuracji cytyzyną.

W przeglądzie Cochrane z 2023 roku (6) poważne zdarzenia niepożądane zgłaszano podczas przyjmowania cytyzyny podobnie często jak podczas przyjmowania placebo (3 badania, 3781 uczestników). Autorzy uznali ten wynik za mało pewny, a badania nie dostarczyły danych o poważnych działaniach niepożądanych dotyczących psychiki i serca. Jeśli wystąpi którykolwiek z objawów wymagających przerwania kuracji, trzeba skontaktować się z lekarzem, nawet w drugim dniu leczenia, zamiast czekać na ustąpienie objawu.

Czy objaw wywołuje cytyzyna, odstawienie nikotyny, czy nadmiar nikotyny?

Te same dolegliwości w trakcie kuracji mogą mieć trzy źródła: działanie cytyzyny, odstawienie nikotyny po rzuceniu palenia i nadmiar nikotyny u osoby, która nadal pali. Część objawów z listy działań niepożądanych może wynikać z zaprzestania palenia, a nie z leku.

W przeglądzie 120 prac o odstawieniu tytoniu (7) jako objawy odstawienia potwierdzone w badaniach autor wymienia złość, lęk, obniżony nastrój, trudności z koncentracją, zniecierpliwienie, bezsenność i niepokój ruchowy. Objawy te są najsilniejsze w pierwszym tygodniu bez papierosa i trwają od 2 do 4 tygodni. Zaparcia, kaszel, zawroty głowy, częstsze sny i afty autor uznał za możliwe skutki odstawienia, a senność i zmęczenie za niezwiązane z nim.

Ostatnia kolumna jest wskazówką, a nie rozpoznaniem. Dolegliwości żołądkowo-jelitowe zgłaszano przy cytyzynie o 5,7 punktu procentowego częściej niż przy placebo w warszawskim badaniu z udziałem 740 palaczy (8). Nudności, wymioty i zaburzenia snu częściej niż przy plastrach i gumach z nikotyną zgłaszali uczestnicy przyjmujący cytyzynę w nowozelandzkim badaniu z udziałem 1310 osób (9).

Jak ustalić, skąd się wziął objaw w trakcie kuracji cytyzyną?

1. Kiedy objaw się zaczął? Jeśli objaw zaczął się przed rzuceniem palenia, mniej prawdopodobne jest, że wynika z odstawienia nikotyny. Sama pora wystąpienia objawu nie pozwala ustalić jego przyczyny.
2. Czy w tym czasie palisz albo używasz innego produktu z nikotyną? Jeśli tak, objawy mogą wynikać z nasilonego działania nikotyny.
3. Czy objaw utrzymuje się po przyjęciu ostatniej tabletki? Stężenie cytyzyny we krwi spada o połowę średnio po około 4 godzinach, a 64% dawki wydala się z moczem w ciągu doby. Objawu, który trwa tygodniami po zakończeniu kuracji, nie da się więc łatwo przypisać lekowi. Objawy odstawienia nikotyny trwają zwykle kilka tygodni, a napady głodu nikotynowego mogą wracać jeszcze długo potem. Opisujemy to w artykule o rzucaniu palenia dzień po dniu.

Co się dzieje, gdy palisz w trakcie kuracji cytyzyną?

Palenie w trakcie kuracji cytyzyną może nasilić działania niepożądane nikotyny. Dotyczy to Desmoxanu, Recigaru i Tabexu. W czasie leczenia Recigarem nie należy palić ani stosować innych produktów z nikotyną.

Palenie papierosów trzeba rzucić najpóźniej 5. dnia kuracji, a przy stosowaniu Desmoxanu w kapsułkach liczbę wypalanych papierosów należy zmniejszać już od 1. dnia. Objawy przedawkowania samej cytyzyny są podobne do objawów zatrucia nikotyną: złe samopoczucie, nudności, wymioty, przyspieszona akcja serca, wahania ciśnienia, zaburzenia oddychania i widzenia, drgawki. Jeśli podczas przyjmowania Desmoxanu w tabletkach, Recigaru lub Tabexu pojawi się choćby jeden z tych objawów, trzeba przerwać przyjmowanie leku i skontaktować się z lekarzem albo farmaceutą. Jeśli takie objawy wystąpią po zapaleniu papierosa, użyciu e-papierosa albo saszetki z nikotyną, rozsądnie jest postąpić tak samo.

Jak wyglądają najczęstsze skutki uboczne cytyzyny?

Dolegliwości żołądkowo-jelitowe są najczęstszą grupą działań niepożądanych cytyzyny. W przypadku Desmoxanu w tabletkach do bardzo częstych należą także zaburzenia snu, suchość w ustach, szybsze tętno i wyższe ciśnienie.

Czy cytyzyna powoduje koszmary i bezsenność?

Zaburzenia snu podczas kuracji mogą obejmować bezsenność, senność, ospałość, dziwne sny i koszmary. W badaniach przytoczonych dla Tabexu zaburzenia snu zgłaszało od 1 do 21% uczestników (3). Częstsze sny mogą też wynikać z odstawienia nikotyny, a bezsenność jest potwierdzonym objawem odstawienia, więc w pierwszym tygodniu po rzuceniu palenia sen mogą zaburzać jednocześnie lek i odstawienie nikotyny.

Przesunięcie pory przyjęcia tylko ostatniej tabletki na wcześniejszą godzinę skraca odstęp od poprzedniej dawki. Taką zmianę trzeba ustalić z lekarzem albo farmaceutą.

Czy cytyzyna powoduje mdłości, ból brzucha i zaparcia?

Tak, dolegliwości żołądkowo-jelitowe to najczęstsza grupa działań niepożądanych cytyzyny. Przy chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy oraz chorobie refluksowej przełyku cytyzynę stosuje się ostrożnie. Jeśli przy takiej chorobie w trakcie kuracji nasili się zgaga albo ból w nadbrzuszu, trzeba powiedzieć o tym lekarzowi. Wymioty z nudnościami i szybkim biciem serca przypominają objawy przedawkowania, przy których trzeba przerwać przyjmowanie leku. Zaparcia mogą być skutkiem zarówno leku, jak i odstawienia nikotyny.

Czy cytyzyna wysusza usta?

W badaniach przytoczonych dla Tabexu suchość w ustach zgłaszało 35% uczestników (3). Podczas kuracji mogą też wystąpić zmiany smaku i pieczenie języka. W ciągu dnia można popijać wodę albo żuć gumę bez nikotyny.

Czy cytyzyna przyspiesza bicie serca i podnosi ciśnienie?

Przyspieszenie akcji serca należy do bardzo częstych działań niepożądanych Desmoxanu i Recigaru. W danych dla Tabexu odsetek uczestników badań z tym objawem wynosił od mniej niż 1% do 14% (3). Przy chorobie niedokrwiennej serca, niewydolności serca i nadciśnieniu cytyzynę stosuje się ostrożnie. Po niedawnym zawale, przy niestabilnej dławicy piersiowej i klinicznie istotnych zaburzeniach rytmu serca nie stosuje się jej wcale. Osoba z nadciśnieniem, która ma w domu ciśnieniomierz, może w trakcie kuracji mierzyć ciśnienie i zapisywać wyniki dla lekarza.

Na szybsze bicie serca i sen wpływa też kawa. W niemieckim badaniu 12 osób palących co najmniej 20 papierosów dziennie (10) po rzuceniu palenia organizmy uczestników usuwały kofeinę o 36% wolniej, a różnica pojawiła się w ciągu kilku dni. Ta sama ilość kawy, którą piło się przed rzuceniem palenia, może więc działać silniej.

Jak postępować przy skutkach ubocznych cytyzyny?

Samodzielnie można popijać wodę, ograniczyć kawę i zapisywać objawy. Bez konsultacji z lekarzem albo farmaceutą nie zmienia się schematu dawkowania ani dawek innych leków i nie sięga po dodatkową nikotynę.

Co wolno zrobić samemu w trakcie kuracji cytyzyną?

• Wodą można popijać tabletki, a także łagodzić suchość w ustach.
• Można ograniczyć picie kawy, zwłaszcza po południu.
• Można prowadzić krótki dziennik i zapisywać w nim dzień kuracji, godzinę przyjęcia tabletki, objaw oraz to, czy tego dnia zapaliło się papierosa. Z takim zapisem łatwiej rozmawiać z lekarzem i odróżnić działanie leku od objawów odstawienia.
• Od 5. dnia kuracji nie należy palić papierosów ani używać e-papierosów i saszetek z nikotyną.

Czego nie zmieniać w kuracji cytyzyną bez konsultacji z lekarzem?

• Odstępów między dawkami. Obowiązuje stały schemat dawkowania: w pierwszych dniach przyjmuje się 1 tabletkę co 2 godziny, a pod koniec kuracji 1-2 tabletki na dobę.
• Dawki po pominiętej tabletce. Po pominięciu tabletki Desmoxanu lub Recigaru nie należy przyjmować podwójnej dawki.
• Największej dawki dobowej. W dniach od 1. do 3. jest to 6 tabletek, potem kolejno 5, 4, 3 i 2 tabletki na dobę.
• Dodatkowej nikotyny. Stosowane w trakcie kuracji plastry, gumy albo aerozole z nikotyną mogą nasilić działania niepożądane nikotyny.
• Dawek innych leków. Po rzuceniu palenia organizm wolniej rozkłada część leków. Wolniejszy rozkład teofiliny, takryny, klozapiny i ropinirolu może mieć znaczenie dla leczenia. Może też wzrosnąć stężenie imipraminy, olanzapiny, klomipraminy i fluwoksaminy, choć nie ma danych, które by to potwierdzały. Dawkę zmienia lekarz, który przepisał lek, więc trzeba go uprzedzić o rzuceniu palenia.

Potrzebę zmiany dawek innych leków najłatwiej ocenić przed rozpoczęciem kuracji. W 3-miesięcznym planie leczenia uzależnienia od nikotyny lekarz pyta w wywiadzie o choroby i przyjmowane leki, a e-receptę wystawia na lek dobrany po zebraniu wywiadu. W aplikacji pacjent dostaje przypomnienie o przyjęciu każdej dawki oraz dostęp do dziennika.

Kiedy przerwać kurację cytyzyną i skontaktować się z lekarzem?

Kurację cytyzyną trzeba przerwać i skontaktować się z lekarzem albo farmaceutą przy objawach przypominających zatrucie nikotyną, przy objawie niewymienionym w ulotce, przy obniżonym nastroju z myślami samobójczymi i po zajściu w ciążę.

• Złe samopoczucie, nudności z wymiotami, przyspieszona akcja serca, wahania ciśnienia, zaburzenia oddychania albo widzenia, drgawki. Są to objawy przedawkowania cytyzyny, podobne do objawów zatrucia nikotyną. Przy duszności i drgawkach potrzebna jest pilna pomoc medyczna.
• Objaw, którego nie ma w ulotce. O każdym takim objawie trzeba powiedzieć lekarzowi albo farmaceucie. Przy stosowaniu Desmoxanu w tabletkach, Recigaru lub Tabexu trzeba wtedy przerwać przyjmowanie leku; zalecenie to zapisano w części ulotek dotyczącej przedawkowania.
• Obniżony nastrój z myślami samobójczymi. Obniżony nastrój, rzadko z myślami albo próbą samobójczą, może być objawem odstawienia nikotyny, a rzucanie palenia może zaostrzyć depresję i inne choroby psychiczne. Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, nie należy czekać do następnej wizyty: trzeba tego samego dnia porozmawiać z lekarzem albo zgłosić się po pilną pomoc, a także powiedzieć o tym bliskiej osobie.
• Ból w klatce piersiowej, kołatanie serca z zasłabnięciem, nagłe osłabienie ręki lub nogi albo zaburzenia mowy. Cytyzyny nie stosuje się przy niestabilnej dławicy piersiowej, istotnych zaburzeniach rytmu i po niedawnym udarze mózgu, więc taki objaw w trakcie kuracji wymaga pilnej oceny lekarza.
• Duszność, świszczący oddech albo obrzęk po przyjęciu leku. Nadwrażliwość na lek jest przeciwwskazaniem. Pirosiarczyn sodu zawarty w Recigarze Active rzadko wywołuje ciężkie reakcje nadwrażliwości i skurcz oskrzeli.
• Ciąża. Cytyzyna jest przeciwwskazana w ciąży i podczas karmienia piersią.

Zalecenia dotyczące przerwania kuracji różnią się między preparatami. Przy stosowaniu Desmoxanu w kapsułkach (11) trzeba odstawić lek i skontaktować się z lekarzem przy którymkolwiek z działań niepożądanych wymienionych w ulotce, także przy suchości w ustach czy zmianie apetytu. W przypadku Desmoxanu w tabletkach (12), Recigaru i Tabexu trzeba przerwać przyjmowanie leku przy objawach przedawkowania i przy objawie niewymienionym w ulotce. Należy przestrzegać zaleceń z ulotki preparatu, który się przyjmuje. Gdy objaw nie wymaga pilnej pomocy, ale nie słabnie po kilku dniach, o dalszej kuracji decyduje się razem z lekarzem albo farmaceutą.

Ten artykuł nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Najczęściej zadawane pytania

Po jakim czasie mijają skutki uboczne cytyzyny?

Skutki uboczne cytyzyny pojawiają się głównie na początku kuracji i z czasem ustępują. W pierwszych dniach nakładają się na objawy odstawienia nikotyny, które są najsilniejsze w pierwszym tygodniu i trwają zwykle od 2 do 4 tygodni. Cytyzyna jest szybko wydalana z organizmu, więc objaw, który długo po przyjęciu ostatniej tabletki nie mija albo się nasila, warto omówić z lekarzem.

Czy od cytyzyny się tyje?

Cytyzyna może sprzyjać tyciu: zwiększony apetyt i przyrost masy ciała należą do bardzo częstych działań niepożądanych Desmoxanu i Recigaru. W badaniach przytoczonych dla Tabexu większy apetyt wystąpił u 47%, a przyrost masy ciała u 21% uczestników (3). Według amerykańskiego National Cancer Institute (13) większy apetyt to także typowy objaw odstawienia nikotyny. Jak ograniczyć przyrost masy ciała, nie wracając do papierosów, opisujemy w artykule o tyciu po rzuceniu palenia.

Czy w trakcie kuracji cytyzyną można prowadzić samochód?

Podczas kuracji cytyzyną można prowadzić samochód. Desmoxan i Tabex nie wpływają na zdolność prowadzenia pojazdów, a Recigar nie ma na nią wpływu lub wpływa nieistotnie. Podczas leczenia mogą jednak wystąpić zawroty głowy i senność. Jeśli w pierwszych dniach kuracji pojawiają się zawroty głowy albo trudności z koncentracją, rozsądniej poczekać z jazdą, aż objawy miną.

Czy po przerwaniu kuracji cytyzyną można zacząć ją od nowa?

Jeśli pierwsza kuracja Desmoxanem, Recigarem lub Tabexem nie dała zadowalającego efektu, kolejną można rozpocząć po 2-3 miesiącach przerwy. Jeśli kurację przerwano z powodu działań niepożądanych, przed ponownym rozpoczęciem kuracji warto omówić z lekarzem, jakie objawy wystąpiły, bo może być potrzebny inny lek. Co zrobić, gdy lek nie pomógł, opisujemy w artykule o tym, dlaczego cytyzyna czasem nie działa.

Źródła

1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Desmoxan 1,5 mg, tabletki (zmiana tekstu 31.10.2025). Rejestr Produktów Leczniczych
2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Recigar 1,5 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych
3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Tabex 1,5 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych
4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Desmoxan 1,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych
5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Recigar Active 1,5 mg/dawkę, roztwór doustny. Rejestr Produktów Leczniczych
6. Livingstone-Banks J, Fanshawe TR, Thomas KH i wsp. Nicotine receptor partial agonists for smoking cessation. Cochrane Database Syst Rev. 2023;5(5):CD006103. PMID 37142273, DOI
7. Hughes JR. Effects of abstinence from tobacco: valid symptoms and time course. Nicotine Tob Res. 2007;9(3):315-327. PMID 17365764, DOI
8. West R, Zatonski W, Cedzynska M i wsp. Placebo-controlled trial of cytisine for smoking cessation. N Engl J Med. 2011;365(13):1193-1200. PMID 21991893, DOI
9. Walker N, Howe C, Glover M i wsp. Cytisine versus nicotine for smoking cessation. N Engl J Med. 2014;371(25):2353-2362. PMID 25517706, DOI
10. Faber MS, Fuhr U. Time response of cytochrome P450 1A2 activity on cessation of heavy smoking. Clin Pharmacol Ther. 2004;76(2):178-184. PMID 15289794, DOI
11. Ulotka dla pacjenta Desmoxan 1,5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych
12. Ulotka dla pacjenta Desmoxan 1,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych
13. National Cancer Institute. Handling Nicotine Withdrawal and Triggers When You Decide To Quit Tobacco. cancer.gov