Leczenie uzależnienia od nikotyny Olsztyn

Pierwsze objawy uzależnienia od nikotyny mogą u części osób pojawić się już po kilku tygodniach palenia od czasu do czasu, zanim zaczną palić codziennie. Do takich objawów należą na przykład silna ochota na papierosa, rozdrażnienie i trudność ze skupieniem się, gdy nie można zapalić, a także nieudana próba rzucenia palenia.

W amerykańskim badaniu przez 30 miesięcy obserwowano 679 uczniów w wieku 12 i 13 lat. Spośród 332 uczniów, którzy w tym czasie sięgali po tytoń, 40 procent zgłosiło co najmniej jeden objaw uzależnienia. Połowa dziewcząt z takimi objawami zauważyła je najpóźniej 21 dni po tym, jak zaczęła palić co najmniej raz w miesiącu. U chłopców ten czas wynosił 183 dni. Gdy pojawiał się pierwszy objaw, badani palili zwykle 2 papierosy jeden dzień w tygodniu. Uczniowie, u których wystąpił choćby jeden objaw, znacznie częściej palili dalej aż do końca obserwacji.

W innym amerykańskim badaniu wzięło udział 367 palących nastolatków. O oznakach utraty kontroli nad paleniem, takich jak nieudana próba rzucenia albo poczucie, że papieros jest niezbędny, mówiło 9 procent badanych, którzy wypalili w życiu 2 papierosy, i 44 procent tych, którzy wypalili od 5 do 9 papierosów. Wśród osób, które wypaliły w życiu co najmniej 100 papierosów, odsetek ten sięgał 96 procent.

Te wyniki pokazują, że o uzależnieniu nie decyduje wyłącznie liczba wypalanych papierosów. Przy ocenie uzależnienia liczą się więc także głód nikotynowy, samopoczucie w dniach bez papierosa i przebieg wcześniejszych prób rzucenia palenia. Lek łagodzi objawy odstawienia nikotyny, a jak przeczekać ochotę na papierosa, pacjent może przećwiczyć z psychologiem na konsultacji płatnej osobno.

Palenie zwiększa ryzyko otępienia, nazywanego też demencją. W tej chorobie pamięć, myślenie i orientacja pogarszają się tak bardzo, że człowiek przestaje samodzielnie radzić sobie w codziennym życiu. Najczęstsze postacie otępienia to choroba Alzheimera i otępienie naczyniowe, spowodowane uszkodzeniem naczyń krwionośnych mózgu.

W analizie 37 badań, w których obserwowano osoby bez otępienia na początku badania, u osób palących ryzyko otępienia było o 30 procent większe niż u osób, które nigdy nie paliły. Ryzyko choroby Alzheimera było większe o 40 procent, a otępienia naczyniowego o 38 procent. Każde 20 papierosów wypalanych dziennie zwiększało ryzyko otępienia o kolejne 34 procent. U byłych palaczy autorzy nie stwierdzili większego ryzyka żadnej z tych postaci otępienia.

Związek widać także u starszych osób. W badaniu z Korei Południowej przez 8 lat obserwowano 46 140 mężczyzn w wieku co najmniej 60 lat. Mężczyźni, którzy nie palili od co najmniej 4 lat, mieli o 14 procent mniejsze ryzyko otępienia niż mężczyźni palący przez cały czas, a ryzyko otępienia naczyniowego było u nich mniejsze o 32 procent. Oba badania były obserwacyjne. Pokazują więc związek palenia z otępieniem, ale nie dowodzą, że to palenie wywołało chorobę.

Palenie zwiększa ryzyko pozaszpitalnego zapalenia płuc, czyli zapalenia, które zaczyna się poza szpitalem. W przeglądzie 27 badań z udziałem 460 592 osób osoby palące chorowały na nie mniej więcej dwa razy częściej niż osoby, które nigdy nie paliły, a ryzyko rosło z liczbą wypalanych papierosów. U byłych palaczy ryzyko także przewyższało ryzyko osób, które nigdy nie paliły, ale w mniejszym stopniu niż u palących.

Palenie sprzyja też ciężkim zakażeniom pneumokokami, czyli bakteriami, które są częstą przyczyną zapalenia płuc. Amerykańskim badaniem objęto dorosłych w wieku od 18 do 64 lat bez zaburzeń odporności. Wśród chorych, u których pneumokoki przedostały się do krwi albo innych narządów, paliło 58 procent, a w zdrowej grupie porównawczej 24 procent. Ryzyko było tym większe, im więcej ktoś palił, i tym mniejsze, im więcej czasu minęło od rzucenia palenia.

Rzucając palenie z Nasz Gabinet w Olsztynie, pacjent przez całą kurację ma wsparcie w aplikacji. Lekarz wystawia e-receptę na cytyzynę po wywiadzie na czacie, aplikacja przypomina o tabletkach, a zespół medyczny ogląda codzienne nagranie. Gdy pacjent przerwie przyjmowanie leku, dzwonimy z poradni. Jeśli głód nikotynowy nie słabnie albo pogarsza się nastrój, pacjent może umówić w aplikacji konsultację z psychologiem, płatną osobno.

Na leczenie uzależnienia od nikotyny, nazywanego też nikotynizmem, nie potrzeba skierowania. Przychodnia Nasz Gabinet przy ul. Kopernika 44 jest otwarta siedem dni w tygodniu, od 8:00 do 20:00, ale program rzucania palenia przebiega w całości online i nie wymaga wizyty. Leczenie składa się z kilku etapów.

1. Pacjent kupuje 3-miesięczny antynikotynowy plan leczenia za 499 zł, na stronie albo w aplikacji Nasz Gabinet. Plan trwa 90 dni.
2. W aplikacji przechodzi wywiad lekarski na czacie, odpowiadając tak albo nie na pytania o zdrowie i przeciwwskazania cytyzyny, między innymi o ciążę, choroby serca, wątroby i nerek, choroby psychiczne, przyjmowane leki i wiek.
3. Jeśli nie ma przeciwwskazań, lekarz w ciągu najbliższych godzin wystawia e-receptę na cytyzynę. Przy przeciwwskazaniu najpierw sprawdza przypadek i odpowiada na czacie.
4. Pacjent kupuje lek w dowolnej aptece. Koszt leku nie jest wliczony w cenę planu.
5. W aplikacji wpisuje, o której wstaje i kiedy idzie spać, i zaczyna 25-dniową kurację. Aplikacja przypomina o każdej tabletce, a palenie trzeba rzucić najpóźniej 5. dnia kuracji.

Ponieważ żaden etap nie wymaga dojazdu, mieszkańcy Ostródy, Szczytna, Dobrego Miasta, Barczewa czy Lidzbarka Warmińskiego leczą się tak samo jak pacjenci z Olsztyna. Terapię innych uzależnień opisujemy na stronie poświęconej terapii uzależnień w Olsztynie.

W 2024 roku Światowa Organizacja Zdrowia wydała pierwsze wytyczne leczenia uzależnienia od tytoniu u dorosłych. Zaleca w nich łączenie leku ze wsparciem w zmianie zachowania. Jest to silne zalecenie, oparte na dowodach naukowych o wysokiej pewności. Takim wsparciem są rozmowy z terapeutą w cztery oczy, spotkania w grupie albo rozmowy telefoniczne. Wiadomości tekstowe i aplikacje na telefon można według wytycznych udostępniać osobom rzucającym palenie, ale to zalecenie jest słabsze, bo dowody ich skuteczności są mniej pewne.

Skuteczność leków w zestawieniu poniżej oceniano na podstawie niepalenia po co najmniej sześciu miesiącach. Podane różnice wynikają z porównania leczenia z placebo lub brakiem leku.

Wśród leków wytyczne wymieniają wareniklinę, nikotynę, bupropion i cytyzynę. Pierwsze trzy określają jako leki pierwszego wyboru. Cytyzynę opisują osobno, bo pewność dowodów jej skuteczności oceniono jako umiarkowaną, a lek jest zarejestrowany w mniejszej liczbie krajów. W polskich aptekach większość preparatów z cytyzyną jest dostępna bez recepty. Poniżej zestawiamy leki na rzucenie palenia ze skutecznością według przeglądu Cochrane z 2023 roku. Cochrane zrzesza naukowców z wielu krajów, a jego przeglądy łączą wyniki podobnych badań klinicznych w jedną ocenę. Ceny podajemy według aptek, które przejrzeliśmy we wrześniu 2026 roku.

• Cytyzyna w tabletkach Desmoxan, Tabex i Recigar. To alkaloid roślinny o budowie podobnej do nikotyny. Częściowo pobudza receptory nikotynowe w mózgu, dlatego ochota na papierosa maleje, a papieros zapalony w trakcie kuracji przestaje przynosić znaną palaczowi ulgę. Tabletki przyjmuje się przez 25 dni w malejącej liczbie, a palenie trzeba zakończyć do 5. dnia. Wśród 100 osób leczonych cytyzyną palenie rzucało o 7 osób więcej niż wśród 100 osób z grup porównawczych, które dostawały placebo albo nie dostawały leku. Cała kuracja mieści się w jednym opakowaniu ze 100 tabletkami, za które trzeba było zapłacić od około 40 do 78 zł.
• Plaster z nikotyną, na przykład NiQuitin Przezroczysty noszony przez całą dobę albo Nicorette Invisipatch noszony przez 16 godzin w ciągu dnia. Nikotyna przenika przez skórę powoli i równomiernie, dlatego plaster łagodzi głód przez cały dzień, ale działa zbyt wolno na nagłą, silną ochotę na papierosa. Kuracja plastrami NiQuitin trwa zwykle 10 tygodni, a ich moc zmniejsza się z 21 mg przez 14 mg do 7 mg na dobę. Przy samym plastrze taka przewaga wynosiła 2 osoby na 100 leczonych. Za plastry NiQuitin na całą kurację płaciło się od około 606 do 930 zł.
• Nikotyna o szybkim działaniu, czyli aerozol Nicorette Spray z 1 mg nikotyny w dawce, guma Nicorette Classic Gum 2 albo 4 mg i tabletki do ssania NiQuitin MINI 1,5 albo 4 mg. Nikotyna wchłania się przez błonę śluzową jamy ustnej, więc pacjent sięga po te leki, gdy przychodzi ochota na papierosa. Nie przekracza przy tym 4 dawek aerozolu na godzinę i 64 na dobę, a gum i tabletek do ssania 15 na dobę. Dla szybko działających postaci nikotyny łączny wynik wynosił około 3 dodatkowe osoby niepalące na 100 w porównaniu z placebo lub brakiem leku. W połączeniu z plastrem szybko działająca nikotyna dawała wynik zbliżony do wyniku leczenia cytyzyną. Aerozol na 150 dawek kosztował od 62 do 85 zł, a 105 gum 4 mg od 78 do 100 zł.
• Wareniklina i bupropion z leków Champix i Zyban. Wareniklina działa w mózgu w podobny sposób jak cytyzyna, a bupropion należy do leków przeciwdepresyjnych. Przewaga wynosiła 8 osób na 100 leczonych przy wareniklinie i 3 przy bupropionie. Oba leki wymagają recepty. Status Zybanu nie oznacza braku wszystkich preparatów z bupropionem; inne leki z tą substancją mają wskazania do leczenia depresji. Zyban stracił pozwolenie na dopuszczenie do obrotu w grudniu 2023 roku, a Champix był nieosiągalny w aptekach, które przeglądaliśmy we wrześniu 2026 roku.

W naszym programie lekiem jest cytyzyna, przyjmowana przez 25 dni według ulotki. Nikotynowej terapii zastępczej, warenikliny ani bupropionu w nim nie stosujemy. Wsparcie w zmianie zachowania, o którym mówią wytyczne, pacjent może uzupełnić konsultacją z psychologiem, umawianą osobno w aplikacji.

Wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia, które omawiamy niżej, zalecają łączenie leku ze wsparciem w zmianie zachowania. W Nasz Gabinet takim wsparciem może być konsultacja z psychologiem przez wideo w aplikacji Nasz Gabinet. Nie jest wliczona w cenę planu leczenia: pacjent umawia ją i opłaca osobno, a kosztuje ona 200 zł. Cytyzynę pacjent również kupuje osobno w aptece.

Z konsultacji warto skorzystać, gdy mimo cytyzyny ochota na papierosa wraca z dużą siłą, gdy po rzuceniu palenia pogarsza się nastrój albo gdy stres, który pacjent dotąd rozładowywał papierosem, staje się trudny do zniesienia. Dotyczy to także osób, których poprzednie próby rzucenia palenia kończyły się nawrotem. W rozmowie pacjent może przyjrzeć się, dlaczego właściwie palił i po co chce przestać, a także ustalić, co zrobi, jeśli zapali jednego papierosa, żeby nie wrócić do regularnego palenia.

Na początku kuracji pacjent wpisuje w aplikacji Nasz Gabinet, o której wstaje i kiedy chodzi spać, i dotyka przycisku „Zaczynam dziś” albo „Zaczynam jutro”. Aplikacja wyznacza wtedy godziny tabletek cytyzyny: pierwszą o porze wstawania, kolejne w odstępach z ulotki. O każdej przypomina powiadomieniem. Raz dziennie wskazuje jedną tabletkę, którą pacjent przyjmuje przed kamerą telefonu, a przyjęcie pozostałych odznacza jednym dotknięciem ekranu. Nagrania analizuje zespół medyczny.

Gdy w przyjmowaniu leku pojawi się przerwa, dzwonimy z poradni. Aplikacja liczy też dni bez papierosa i pokazuje, co dzieje się z organizmem na kolejnych etapach po rzuceniu palenia, od 24 godzin do 3 miesięcy. Ma również dzienniczek emocji i asystenta AI.

Pobranie aplikacji jest bezpłatne. Pacjent kupuje w niej albo na stronie 3-miesięczny antynikotynowy plan leczenia za 499 zł, który daje dostęp do programu prowadzonego przez przychodnię. Aby zacząć, wystarczy przyjść do przychodni przy ul. Kopernika 44 albo zadzwonić. Pomożemy zainstalować aplikację i uruchomić program.

• Nie zalecamy gum, pastylek ani aerozoli z octanem srebra. Octan srebra w połączeniu z dymem daje w ustach nieprzyjemny smak, który ma zniechęcać do palenia. Autorzy przeglądu znaleźli tylko 2 badania, w których po co najmniej 6 miesiącach sprawdzano, czy uczestnicy nadal palą. Octan srebra nie zwiększał w nich liczby osób niepalących w porównaniu z placebo. Autorzy przypuszczają, że palacze po prostu przestawali stosować środek, który miał im sprawiać przykrość.
• Nie zalecamy olejków, kropli ani inhalatorów z kannabidiolem, czyli CBD. W pilotażowym badaniu z grupą placebo 24 palaczy przez tydzień używało inhalatora z CBD albo z placebo, gdy mieli ochotę zapalić. Osoby z inhalatorem z CBD wypaliły w tym tygodniu o około 40 procent mniej papierosów, ale badanie było bardzo małe i nie sprawdzało, czy ktoś rzucił palenie na dłużej. Olejki z CBD sprzedawane w sklepach nie są lekami na rzucenie palenia.