Leczenie uzależnienia od nikotyny Gdańsk

W uzależnieniu od nikotyny, czyli nikotynizmie, mózg kojarzy papierosa z miejscami, ludźmi, porami dnia i nastrojami, które przez lata towarzyszyły paleniu. Po rzuceniu palenia każdy z tych sygnałów, na przykład widok paczki, zapach dymu albo przerwa w pracy w tym samym miejscu co zawsze, może obudzić silną ochotę na papierosa.

Badacze z Uniwersytetu Purdue zestawili 41 doświadczeń, w których osobom uzależnionym od nikotyny, alkoholu, kokainy albo heroiny pokazywano przedmioty albo obrazy związane z ich substancją oraz bodźce obojętne. We wszystkich grupach po zetknięciu z takimi bodźcami uczestnicy wyraźnie silniej odczuwali chęć sięgnięcia po substancję. Nieco przyspieszało im też tętno i zwiększało się wydzielanie potu. U palaczy ochota rosła mocniej niż u osób uzależnionych od alkoholu.

Jak takie sytuacje prowadzą do pierwszego papierosa po rzuceniu palenia, sprawdził zespół z Uniwersytetu w Pittsburghu. Uczestnicy nosili kieszonkowe komputery i zapisywali w nich na bieżąco każdą chwilę pokusy oraz pierwszego zapalonego papierosa, a urządzenie prosiło ich też o wpisy w losowych porach dnia. W porównaniu z sytuacjami, w których uczestnicy tylko odczuwali pokusę, częściej zapalali pierwszego papierosa przy złym nastroju, w miejscach, gdzie wolno było palić, gdy mieli papierosy pod ręką i w towarzystwie palących osób. Pokusy, które nie skończyły się zapaleniem, uczestnicy częściej łączyli z przejściem od jednego zajęcia do drugiego. Podczas takiej pokusy 12 razy częściej niż przed zapaleniem próbowali sobie jakoś poradzić. Przed papierosem chroniły ich jednak tylko sposoby polegające na zmianie myśli, na przykład przypomnienie sobie powodów rzucenia palenia, a samo zajęcie się czymś innym nie dawało w tym badaniu takiej ochrony.

Dlatego warto spisać, gdzie, z kim, o jakiej porze i w jakim nastroju dotąd sięgało się po papierosa, i dla każdej z tych sytuacji ustalić, co zmienić w otoczeniu i co sobie powiedzieć, gdy ochota wróci. Takie chwile i towarzyszące im emocje można zapisywać w dzienniczku emocji w aplikacji Nasz Gabinet.

Tak. U osób palących ta choroba rozwija się częściej, zaostrza się częściej i częściej wraca po operacji. Choroba Leśniowskiego-Crohna to przewlekłe zapalenie, które może objąć każdy odcinek przewodu pokarmowego, najczęściej końcowy fragment jelita cienkiego. Daje biegunkę, ból brzucha i spadek masy ciała, a okresy zaostrzeń przeplatają się z okresami, w których objawy słabną lub ustępują.

Według zestawienia 9 badań palacze chorowali na nią o około 76 procent częściej niż osoby niepalące. W paryskim szpitalu lekarze namawiali do rzucenia palenia 474 kolejnych palących chorych i ułatwiali im udział w programie leczenia uzależnienia. Dłużej niż rok nie paliło 59 osób, czyli 12 procent. Obserwowano je następnie przez około 29 miesięcy. Zaostrzenia zdarzały się u nich równie rzadko jak u chorych, którzy nigdy nie palili, i rzadziej niż u osób palących dalej. Sterydów i leków hamujących układ odpornościowy potrzebowały tak samo często jak osoby niepalące. Ryzyko operacji nie różniło się istotnie między grupami.

Z kolei zestawienie 16 badań objęło 2962 chorych po operacji z powodu tej choroby. U palących objawy wracały około dwa razy częściej niż u niepalących, a w ciągu 10 lat ponownej operacji potrzebowali około 2,5 raza częściej. Byli palacze nie różnili się istotnie od osób, które nie paliły.

Choroba jelit nie wyklucza leczenia uzależnienia od nikotyny. Producent plastra NiQuitin nie opisuje klinicznie potwierdzonych interakcji nikotyny w plastrze z innymi lekami. Cytyzyna bardzo często wywołuje suchość w ustach, biegunkę i nudności, dlatego chory w okresie zaostrzenia przed rozpoczęciem kuracji radzi się lekarza, który leczy jego chorobę jelit.

Ryzyko udaru mózgu zaczyna maleć niedługo po rzuceniu palenia. W dużych badaniach różnica między byłymi a obecnymi palaczami była wyraźna już po kilku latach.

W amerykańskim badaniu 117 006 pielęgniarek w wieku od 30 do 55 lat obserwowano przez 12 lat. Wśród palaczek udarów było mniej więcej 2,6 raza więcej niż wśród kobiet, które nigdy nie paliły, a wśród byłych palaczek 1,3 raza więcej. Nadwyżka ryzyka u byłych palaczek w dużej mierze znikała od 2 do 4 lat po rzuceniu palenia, bez względu na liczbę wypalanych wcześniej papierosów i wiek, w którym zaczęły palić.

W brytyjskim badaniu 7735 mężczyzn w wieku od 40 do 59 lat obserwowano przez prawie 13 lat. Palący mieli udar około 3,7 raza częściej niż mężczyźni, którzy nigdy nie palili. Korzyść z rzucenia palenia pojawiała się w ciągu 5 lat. U mężczyzn, którzy wypalali mniej niż 20 papierosów dziennie, ryzyko udaru spadało do poziomu obserwowanego u osób niepalących. U tych, którzy palili więcej, pozostawało ponad dwukrotnie wyższe. W liczbach bezwzględnych najwięcej zyskiwali mężczyźni z nadciśnieniem tętniczym.

Pacjentów z Gdańska wspieramy w rzucaniu palenia przez aplikację Nasz Gabinet, bez dojazdów. Aplikacja przypomina o każdej tabletce cytyzyny, zespół medyczny analizuje codzienne nagrania, a przy przerwie w leczeniu dzwonimy z poradni. Kiedy głód albo nastrój dają się we znaki mocniej, niż pacjent zakładał, może umówić w aplikacji płatną osobno konsultację z psychologiem.

W Gdańsku nie mamy gabinetu, ale leczenie uzależnienia od nikotyny i tak nie wymaga wizyty. 3-miesięczny antynikotynowy plan leczenia kosztuje 499 zł, trwa 90 dni i przebiega w całości w aplikacji Nasz Gabinet, więc mieszkaniec Gdańska zaczyna go w domu, w pracy albo w dowolnym spokojnym miejscu. Plan kupuje się na stronie albo w aplikacji, bez skierowania.

Po zakupie pacjent odpowiada na czacie w aplikacji na pytania wywiadu lekarskiego. Dotyczą one między innymi ciąży i karmienia piersią, niedawnego zawału serca albo udaru, chorób serca, wątroby i nerek, chorób psychicznych oraz przyjmowanych leków. Gdy odpowiedzi nie wskazują przeciwwskazań, lekarz w ciągu najbliższych godzin wystawia e-receptę na cytyzynę, którą pacjent realizuje w najbliższej gdańskiej aptece. Jeśli któraś odpowiedź wskazuje przeciwwskazanie, lekarz najpierw sprawdza przypadek i odpowiada na czacie. Kuracja cytyzyną trwa 25 dni, a lek pacjent kupuje sam, bo jego koszt nie jest wliczony w cenę planu.

W badaniu z amerykańskiego stanu Kansas rozmowy przez kamerę dały podobny wynik jak rozmowy telefoniczne. Wzięło w nim udział 566 palaczy z terenów wiejskich, a każdy odbył 4 rozmowy z doradcą. Połowa rozmawiała z nim przez wideo w gabinecie swojej przychodni, a połowa przez telefon z domu. Po roku niepalenie potwierdzone badaniem stwierdzono u 9,8 procent osób z pierwszej grupy i 12 procent z drugiej, a analiza nie pozwoliła wykluczyć, że różnica była przypadkowa. Osoby rozmawiające przez wideo częściej sięgały jednak po leki na rzucenie palenia, bo robiło to 56 procent z nich wobec 46 procent w grupie telefonicznej, i chętniej polecały program rodzinie oraz znajomym.

Tylko częściowo i nie każdy w tym samym stopniu. Plaster z nikotyną łagodzi głód narastający z braku nikotyny, ale w badaniach laboratoryjnych nie tłumił nagłej ochoty, którą wywoływał widok papierosa. Guma z nikotyną zmniejszała taką ochotę po kilkunastu minutach. Dane o skuteczności leków pochodzą z przeglądu 319 badań opublikowanego w 2023 roku przez Cochrane, niezależną organizację naukową, która zbiera wyniki badań klinicznych i ocenia, na ile można im ufać. Ceny pochodzą z września 2026 roku.

W przeglądzie skuteczność leków oceniano na podstawie odsetka osób, które nie paliły po co najmniej sześciu miesiącach. Podane różnice wynikają z porównania leczenia z placebo lub brakiem leku.

Kiedy plaster z nikotyną łagodzi głód, a kiedy nie wystarcza?

W jednym z doświadczeń 61 palaczy przez 6 godzin nie paliło, nosząc plaster z 21 mg nikotyny albo plaster bez nikotyny. Przed tą przerwą i po niej pokazywano im papierosy i inne przedmioty. Plaster z nikotyną zmniejszał głód i złe samopoczucie wynikające z samej przerwy w paleniu, ale ochota wywołana widokiem papierosa rosła tak samo jak u osób z plastrem bez nikotyny.

Podobny wynik dało badanie 158 osób w pierwszym dniu rzucania palenia, które losowo dostały plaster z 35 mg nikotyny, czyli mocniejszy od aptecznych, albo plaster bez nikotyny. Plaster z nikotyną obniżał ogólny poziom głodu, lecz nie ograniczał nagłego nasilenia ochoty po zetknięciu z papierosem. U osób leczonych nikotyną większe nasilenie tej ochoty wiązało się z częstszym powrotem do palenia.

W Polsce kupuje się plaster NiQuitin Przezroczysty, który uwalnia nikotynę przez całą dobę, albo Nicorette Invisipatch, noszony przez 16 godzin i zdejmowany na noc. Codziennie przykleja się nowy plaster, a jego moc zmniejsza się stopniowo w kolejnych etapach kuracji. Bez innych leków plaster pozwalał rzucić palenie około 2 osobom więcej na każde 100 leczonych. Dziesięciotygodniowa kuracja plastrami NiQuitin kosztowała w aptekach od 606 do 930 zł.

Który lek pomaga w nagłej ochocie na papierosa?

W wieloośrodkowym badaniu 296 osób rzucało palenie z gumą z nikotyną albo z gumą bez nikotyny. Trzeciego dnia bez papierosa w pracowni badawczej wystawiono je na bodziec związany z paleniem, po czym żuły swoją gumę. Na początku ochota malała w obu grupach, ale po 15 minutach wyraźnie mocniej spadała u osób żujących gumę z nikotyną.

Do postaci używanych w chwili nagłej ochoty należą guma Nicorette Classic Gum, tabletki do ssania NiQuitin MINI i aerozol do ust Nicorette Spray. Nikotyna wchłania się z nich przez błonę śluzową jamy ustnej. Pacjent zużywa najwyżej 15 gum albo 15 tabletek do ssania na dobę. Przy aerozolu można zastosować najwyżej 2 dawki przy jednym napadzie głodu nikotynowego, 4 dawki w ciągu godziny i 64 dawki w ciągu doby. Dla szybko działających postaci nikotyny łączny wynik wynosił około 3 dodatkowe osoby niepalące na 100 w porównaniu z placebo lub brakiem leku. Jedną z tych postaci nikotyny można też łączyć z plastrem. Ceny wynosiły od 62 do 85 zł za opakowanie aerozolu ze 150 dawkami i od 78 do 100 zł za 105 gum o mocy 4 mg.

Jak na ochotę działają cytyzyna i wareniklina?

Cytyzyna, zawarta w tabletkach Desmoxan, Tabex i Recigar po 1,5 mg, to alkaloid roślinny, który łączy się z tymi samymi receptorami w mózgu co nikotyna, ale pobudza je słabiej. Dzięki temu łagodzi objawy odstawienia, a papieros zapalony w trakcie kuracji daje mniej przyjemności. Liczba tabletek maleje od 6 na dobę w dniach 1 do 3 aż do 1 lub 2 pod koniec kuracji, która trwa 25 dni. Palenie trzeba zakończyć do 5. dnia kuracji. Cytyzyna pomagała przestać palić około 7 osobom więcej na 100, a opakowanie ze 100 tabletkami na całą kurację kosztowało od 40 do 78 zł. Wyników badań sprawdzających jej wpływ na ochotę wywołaną widokiem papierosa nie znaleźliśmy, a jedynie opis planowanego badania z użyciem wirtualnej rzeczywistości.

Wareniklina, substancja czynna leku Champix, również słabiej pobudza receptory nikotynowe. W badaniach pomagała rzucić palenie około 8 osobom więcej na 100. Przy bupropionie, substancji czynnej Zybanu, palenie rzucały około 3 osoby więcej na 100. W doświadczeniu z udziałem 40 palaczy wareniklina zmniejszała ogólny głód i ochotę wywołaną widokiem papierosa, ale nie wtedy, gdy przed zetknięciem z papierosem wywołano u uczestników stres. Oba leki wydaje się tylko na receptę. W grudniu 2023 roku wygasło pozwolenie na sprzedaż Zybanu w Polsce. Kiedy we wrześniu 2026 roku szukaliśmy Champixu, żadna ze sprawdzonych aptek go nie miała.

W badaniach żaden lek nie usuwał całkowicie ochoty wywoływanej przez otoczenie. W naszym programie lekiem jest cytyzyna, a na sytuacje, w których ochota wraca, pacjent przygotowuje się sam albo z psychologiem, którego konsultację umawia osobno w aplikacji.

Konsultacja z psychologiem nie wchodzi w cenę planu leczenia. Pacjent, który jej potrzebuje, umawia ją i opłaca osobno w aplikacji Nasz Gabinet. Rozmowa odbywa się przez wideo i kosztuje 200 zł, więc mieszkaniec Gdańska łączy się z psychologiem z domu.

Warto o niej pomyśleć, gdy mimo cytyzyny głód nikotynowy jest silny i nie słabnie, gdy po rzuceniu palenia obniża się nastrój albo gdy papieros był dotąd głównym sposobem na stres. Rozmowa przydaje się też osobie, która rzucała palenie już kilka razy i za każdym razem wracała do papierosów. Z psychologiem można przyjrzeć się własnym powodom rzucenia palenia. Przypomnienie ich sobie w chwili pokusy należało do sposobów, które w opisanym niżej badaniu z Pittsburgha chroniły przed zapaleniem.

Terapię innych uzależnień opisujemy na stronie o terapii uzależnień w Gdańsku.

Przed rozpoczęciem kuracji pacjent wpisuje w aplikacji Nasz Gabinet, o której zwykle wstaje i kiedy idzie spać, a potem wybiera, czy zaczyna dziś, czy jutro. Pierwsza tabletka cytyzyny przypada na godzinę wstawania, a kolejne w odstępach z ulotki. Przez pierwsze 3 dni oznacza to 6 przypomnień dziennie, a pod koniec 25-dniowej kuracji 1 albo 2. Po połknięciu tabletki wystarczy odznaczyć ją na ekranie jako wziętą. Codziennie jedną tabletkę, wskazaną przez aplikację, pacjent przyjmuje przed kamerą telefonu, a nagranie analizuje zespół medyczny. Gdy w leczeniu pojawi się przerwa, dzwonimy z poradni.

Aplikacja liczy też dni bez papierosa i pokazuje, co dzieje się z organizmem na kolejnych etapach po rzuceniu palenia, od pierwszych 24 godzin do 3 miesięcy. Ma również dzienniczek emocji i asystenta AI.

Nagranie powstaje w telefonie także bez internetu, na przykład w miejscu bez zasięgu. Aplikacja zachowuje wtedy film w pamięci telefonu i wysyła go razem z potwierdzeniem dawki, gdy telefon znów połączy się z siecią, nawet jeśli w międzyczasie aplikacja została zamknięta.

Za pobranie aplikacji pacjent nic nie płaci. 3-miesięczny antynikotynowy plan leczenia za 499 zł, a razem z nim dostęp do programu rzucania palenia, kupuje na stronie albo w samej aplikacji, więc mieszkaniec Gdańska nie musi nigdzie jechać. Przy pytaniach o zakup albo instalację wystarczy do nas zadzwonić.

• Nie prowadzimy leczenia psylocybiną, substancją z grzybów halucynogennych. W małym badaniu z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa 82 palaczy bez chorób psychicznych losowo otrzymało jedną dużą dawkę psylocybiny albo plaster z nikotyną, a obie grupy przez 13 tygodni odbywały terapię poznawczo-behawioralną. Po pół roku niepalenie potwierdzono badaniem u 40,5 procent osób po psylocybinie i u 10 procent osób z plastrem. Uczestnicy i badacze wiedzieli jednak, kto co dostał, a autorzy sami nazwali badanie pilotażowym. W Polsce psylocybina należy do substancji psychotropowych, których wolno używać wyłącznie w badaniach naukowych.
• Nie stosujemy przezczaszkowej stymulacji magnetycznej, czyli pobudzania wybranych obszarów mózgu polem magnetycznym z cewki przyłożonej do głowy. W wieloośrodkowym badaniu 262 palaczy, którzy co najmniej raz bezskutecznie próbowali rzucić palenie, przechodziło zabiegi prawdziwe albo pozorowane, najpierw codziennie przez 3 tygodnie, a potem raz w tygodniu przez kolejne 3 tygodnie. Przed każdym zabiegiem wywoływano u nich ochotę na papierosa. W obserwacji do 18. tygodnia badania co najmniej cztery kolejne tygodnie bez palenia odnotowano u 19,4 procent osób po rzeczywistych zabiegach i 8,7 procent po zabiegach pozorowanych, a amerykański urząd do spraw żywności i leków dopuścił potem urządzenie do tego zastosowania. Metoda wymaga jednak specjalnego urządzenia i codziennych wizyt w gabinecie, a jej skuteczność opiera się na jednym dużym badaniu, podczas gdy cytyzynę i leki z nikotyną sprawdzono w wielu badaniach klinicznych.