Leczenie uzależnienia od nikotyny Kraków

Uzależnienie od nikotyny, nazywane też nikotynizmem, jest chorobą, którą Światowa Organizacja Zdrowia opisuje w klasyfikacji ICD-10 pod kodem F17.2, a w ICD-11 pod kodem 6C4A.2. Nikotyna pobudza w mózgu receptory nikotynowe i zwiększa uwalnianie dopaminy, a przy codziennym paleniu mózg przystosowuje się do jej stałej obecności. Gdy nikotyny brakuje, pojawiają się objawy odstawienia i głód nikotynowy. Siła uzależnienia zależy między innymi od genów, wieku, w którym ktoś zaczął palić, i tempa rozkładu nikotyny w organizmie.

Według badań bliźniąt geny odpowiadają za co najmniej połowę różnic w tym, jak ludzie palą papierosy, także w sile uzależnienia i liczbie papierosów wypalanych dziennie. Ryzyko uzależnienia rośnie, gdy ktoś zaczyna palić wcześnie, a w Stanach Zjednoczonych 80 procent palaczy zaczęło palić przed 18. rokiem życia.

Nikotynę rozkłada w wątrobie enzym CYP2A6. Osoby, u których działa on wolniej, palą mniej papierosów dziennie, a osoby, których organizm szybko rozkłada nikotynę, mają silniejsze objawy odstawienia i rzadziej rzucają palenie podczas kuracji plastrem. Kobiety rozkładają nikotynę średnio szybciej niż mężczyźni, a ich palenie silniej zależy od sytuacji i nastroju, co może tłumaczyć, dlaczego kobietom trudniej rzucić palenie. Genów ani tempa rozkładu nikotyny nie badamy. W planie leczenia dawki cytyzyny wynikają ze schematu z ulotki, takiego samego dla każdego pacjenta.

Rzucenie palenia chroni serce i naczynia także wtedy, gdy pacjent przybierze na wadze. W amerykańskim badaniu Framingham typowy przyrost masy ciała u osób bez cukrzycy, które rzuciły palenie w ciągu ostatnich 4 lat, wynosił 2,7 kg. Mimo to ryzyko chorób serca i naczyń było u nich o ponad połowę mniejsze niż u osób palących dalej, a uwzględnienie przyrostu masy ciała prawie nie zmieniło tego wyniku. U osób z cukrzycą ryzyko również było mniejsze, ale różnica nie była istotna statystycznie.

W Krakowie pacjent nie rzuca palenia sam, mimo że leczy się zdalnie. Przed e-receptą lekarz sprawdza odpowiedzi z wywiadu na czacie, aplikacja przypomina o każdej tabletce, a zespół medyczny analizuje nagrania. Przy przerwie w leczeniu dzwonimy z poradni, a o trudnych dniach pacjent może porozmawiać na osobno płatnej konsultacji z psychologiem. Pacjent z otyłością może ją równolegle leczyć w przychodni przy Siewnej.

Rzucanie palenia bez żadnej pomocy udaje się najrzadziej. W przeglądzie badań nad palaczami, którzy próbowali rzucić palenie samodzielnie, większość wracała do papierosów w ciągu pierwszych 8 dni, a po pół roku albo roku nie paliło od 3 do 5 procent z nich.

Lek zmniejsza głód nikotynowy w pierwszych tygodniach, kiedy powroty do palenia zdarzają się najczęściej. W zestawieniu 319 badań po pół roku nie paliło 13 procent osób leczonych cytyzyną i 6 procent osób z grup, które nie dostawały leku.

Jeszcze więcej osób przestaje palić, gdy do leku dochodzą rozmowy ze specjalistą. Przegląd z 2019 roku objął 83 badania, w których wszyscy uczestnicy przyjmowali leki na rzucenie palenia. Dodatkowe wsparcie podczas bezpośrednich spotkań albo rozmów telefonicznych zwiększało odsetek osób, które rzucały palenie. Pewność tego wniosku oceniono jako wysoką. W planie leczenia lekiem jest cytyzyna, a rozmowę z psychologiem pacjent może umówić w aplikacji osobno.

Czy rzucanie palenia może wywołać złość albo agresję?

Tak. Złość, zniecierpliwienie, niepokój, obniżony nastrój, trudności z koncentracją i bezsenność należą do objawów odstawienia nikotyny. Są najsilniejsze w pierwszym tygodniu bez papierosa i zwykle mijają po upływie 2 do 4 tygodni.

W niewielkim badaniu laboratoryjnym mężczyźni silnie uzależnieni od nikotyny, którzy przez kilka godzin nie palili, częściej reagowali agresywnie w zadaniu komputerowym, w którym rzekomo inny uczestnik odbierał im punkty. Po żuciu gumy z nikotyną reagowali tak samo jak w dniu, w którym palili, a guma bez nikotyny tej reakcji nie zmniejszała. W przeglądzie badań nad gumą i innymi doustnymi postaciami nikotyny wszystkie 9 badań, które sprawdzały rozdrażnienie w pierwszym tygodniu bez papierosa, wykazały, że nikotyna w tej postaci je zmniejsza.

Przed dniem rzucenia palenia pacjent może uprzedzić bliskich i współpracowników, że przez pierwsze tygodnie łatwiej się zdenerwuje. Warto też wcześniej ustalić, co zrobić, gdy narasta złość, na przykład wyjść na chwilę z pokoju albo odłożyć trudną rozmowę. Gdy mimo leku złość jest bardzo silna, pacjent może osobno umówić konsultację z psychologiem. Pacjent, który traci panowanie nad sobą albo myśli o skrzywdzeniu siebie lub innej osoby, potrzebuje pilnej pomocy medycznej.

Pacjent z Krakowa kupuje 3-miesięczny antynikotynowy plan leczenia za 499 zł w cenniku na tej stronie albo w aplikacji Nasz Gabinet. Cały plan odbywa się online, więc nie wymaga skierowania ani wizyty w przychodni przy ul. Siewnej 4/5 na Prądniku Białym. Pacjent nie musi też przestawać palić przed rozpoczęciem leczenia, bo przy cytyzynie ostatni papieros przypada najpóźniej na 5. dzień kuracji.

Po zakupie pacjent przechodzi w aplikacji wywiad lekarski na czacie. Odpowiada tak albo nie na pytania o przeciwwskazania z charakterystyki produktu leczniczego: ciążę i karmienie piersią, niedawny zawał albo udar, niestabilną dławicę piersiową, zaburzenia rytmu serca, choroby serca i naczyń, wątroby, nerek, choroby psychiczne, niektóre leki i wiek. Jeśli żadna odpowiedź nie wskazuje przeciwwskazania, lekarz wystawia e-receptę na cytyzynę w ciągu najbliższych godzin, a w przeciwnym razie najpierw ocenia przypadek i odpowiada na czacie. Lek, na przykład Desmoxan 1,5 mg, pacjent kupuje sam w dowolnej aptece, bo nie jest wliczony w cenę planu.

Kobieta w wieku rozrodczym w trakcie kuracji cytyzyną musi zapobiegać ciąży skuteczną metodą. Pacjent z cukrzycą typu 2 powinien wiedzieć, że po rzuceniu palenia poziom cukru może się przejściowo zmienić, a osoba, która boi się przytycia, znajdzie niżej dane o tym, ile kilogramów średnio przybywa w pierwszym roku bez papierosa.

Tabela podaje przykładowe preparaty na rzucenie palenia, a nie ich pełną listę.

Jak działają cytyzyna, wareniklina, nikotyna i bupropion?

Cytyzyna i wareniklina łączą się z receptorami nikotynowymi w mózgu i pobudzają je słabiej niż nikotyna. Łagodzą w ten sposób głód nikotynowy, a papieros zapalony w trakcie kuracji nie daje palaczowi tej samej przyjemności. Z plastra nikotyna wchłania się przez skórę równomiernie przez całą dobę albo przez 16 godzin, a z gumy, aerozolu i tabletki do ssania nikotyna wchłania się szybciej przez błonę śluzową jamy ustnej, więc pacjent sięga po nie w chwili nagłej chęci zapalenia. Bupropion hamuje wychwyt zwrotny noradrenaliny i dopaminy, czyli sprawia, że te substancje przekazujące sygnały w mózgu dłużej pozostają między komórkami nerwowymi. Według producenta Zybanu nie wiadomo jednak dokładnie, jak lek pomaga rzucić palenie.

Czy cytyzyna działa lepiej niż plastry i gumy z nikotyną?

Cytyzynę porównano z nikotyną w nowozelandzkim badaniu z udziałem 1310 palaczy. Połowa z nich przyjmowała cytyzynę przez 25 dni, a druga połowa przez 8 tygodni stosowała plastry razem z gumą albo tabletkami do ssania. Po miesiącu nie paliło 40 procent osób leczonych cytyzyną i 31 procent osób leczonych nikotyną, a przewaga cytyzyny utrzymała się także po pół roku. Osoby przyjmujące cytyzynę częściej zgłaszały działania niepożądane, głównie nudności, wymioty i zaburzenia snu.

W tym samym badaniu przewaga cytyzyny była wyraźna u kobiet, a u mężczyzn cytyzyna okazała się co najmniej tak samo skuteczna jak nikotyna. Nie wiadomo, czy cytyzyna osłabia działanie tabletek antykoncepcyjnych i innych środków hormonalnych działających w całym organizmie, dlatego kobieta, która w trakcie kuracji cytyzyną je stosuje, dodatkowo używa prezerwatywy albo innej metody barierowej. W ciąży i w okresie karmienia piersią cytyzyny się nie przyjmuje, a o nikotynie w plastrze albo gumie decyduje wtedy lekarz.

Czy cytyzyna działa tak dobrze jak wareniklina?

W australijskim badaniu z udziałem 1452 palaczy porównano 25-dniową kurację cytyzyną z 12-tygodniową kuracją warenikliną. Przez pół roku bez przerwy nie paliło 11,7 procent osób leczonych cytyzyną i 13,3 procent leczonych warenikliną, a badanie nie wykazało, że cytyzyna działa co najmniej tak dobrze jak wareniklina. Osoby leczone cytyzyną rzadziej zgłaszały działania niepożądane. Pacjent w Krakowie wybiera jednak w praktyce między cytyzyną a nikotyną, bo Champixu we wrześniu 2026 roku nie znaleźliśmy w sprawdzonych aptekach, a pozwolenie na obrót Zybanem wygasło w grudniu 2023 roku.

Czy plaster połączony z gumą działa lepiej niż jedna postać nikotyny?

Samą nikotynę można stosować w kilku postaciach. W przeglądzie z 2023 roku, obejmującym 68 badań nad dawkami i postaciami nikotyny, w 16 badaniach z udziałem 12 169 osób porównano plaster połączony z gumą, aerozolem albo tabletką do ssania z jedną postacią nikotyny. Po pół roku lub dłużej nie paliło o 27 procent więcej osób stosujących takie połączenie, a autorzy oceniają pewność tego wyniku jako wysoką. We wcześniejszej wersji przeglądu, z 2019 roku, guma 4 mg działała lepiej niż 2 mg, choć korzyść dotyczyła prawdopodobnie tylko osób silnie uzależnionych. Między samym plastrem a samą gumą albo tabletką do ssania nie wykazano różnicy w skuteczności.

Recepta i cena leków na rzucenie palenia

Większość preparatów z cytyzyną i wszystkie postacie nikotyny kupuje się bez recepty, a Champix, podobnie jak wcześniej Zyban, wymaga recepty. Kuracja cytyzyną kosztuje od około 40 do 78 zł, a 10-tygodniowa kuracja plastrem 24-godzinnym od około 606 do 930 zł. NFZ nie refunduje żadnego z tych leków.

Psycholog nie należy do planu leczenia. Konsultację z nim pacjent umawia w aplikacji Nasz Gabinet i płaci za nią osobno 200 zł, a rozmowa odbywa się przez wideo, bez przyjazdu na Siewną.

Umówienie psychologa ma sens, gdy mimo cytyzyny głód nikotynowy wciąż jest bardzo silny, gdy w pierwszych tygodniach bez papierosa nastrój wyraźnie się pogarsza albo gdy stres i złość, nasilone przez odstawienie nikotyny, popychają do zapalenia. Warto o nim pomyśleć także po kilku nieudanych próbach rzucenia palenia. Pacjent może wtedy omówić, w jakich sytuacjach, o jakiej porze i z jakiego powodu sięga po papierosa, i zaplanować, co zrobi następnym razem.

Przed pierwszą tabletką pacjent wpisuje w aplikacji Nasz Gabinet, o której zwykle wstaje i kładzie się spać. Kurację zaczyna przyciskiem „Zaczynam dziś” albo „Zaczynam jutro”, a aplikacja ustawia pierwszą tabletkę cytyzyny na godzinę wstawania i kolejne w odstępach z ulotki. O każdej z nich wysyła przypomnienie. Jedną tabletkę dziennie, którą wskaże, pacjent nagrywa na krótkim filmie, a pozostałe odznacza jako wzięte.

Nagrania analizuje zespół medyczny. Gdy w leczeniu pojawi się przerwa, dzwonimy z poradni. Aplikacja liczy też dni bez papierosa i pokazuje kolejne etapy po rzuceniu palenia, od pierwszej doby do 3 miesięcy, z opisem tego, co dzieje się wtedy z organizmem. Pacjent ma w niej dzienniczek emocji i asystenta AI. Przy nagłych, silnych dolegliwościach potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Plan leczenia można kupić w cenniku na tej stronie albo w aplikacji. W zakupie i instalacji pomoże przychodnia Nasz Gabinet w Krakowie.

• Nie stosujemy hipnozy jako metody rzucania palenia. Analiza 14 badań z udziałem 1926 osób nie rozstrzygnęła, czy hipnoza pomaga bardziej niż inne formy wsparcia albo rzucanie palenia bez pomocy, a jeśli daje jakąś korzyść, to według autorów co najwyżej niewielką.
• Nie zalecamy głodówek ani diet poniżej 1200 kcal osobom, które po rzuceniu palenia przybrały na wadze. W zestawieniu badań z 2021 roku bardzo niskokaloryczna dieta, w której wszystkie zwykłe posiłki zastępowano specjalnymi preparatami ograniczała przybieranie na wadze na koniec leczenia, ale w badaniu, które sprawdzało wagę po roku, różnica nie była już istotna.

Większość osób po rzuceniu palenia przybiera na wadze, średnio kilka kilogramów w pierwszym roku. W analizie 62 badań osoby, które rzuciły palenie bez leków, po miesiącu ważyły średnio o 1,1 kg więcej, a po roku o 4,7 kg więcej niż przed rzuceniem palenia. Po roku 37 procent z nich przytyło mniej niż 5 kg, 34 procent od 5 do 10 kg, a 13 procent ponad 10 kg, natomiast 16 procent schudło.

W zestawieniu badań z 2021 roku nie znaleziono dowodów o umiarkowanej pewności, że którakolwiek metoda ogranicza przybieranie na wadze po rzuceniu palenia także po zakończeniu leczenia. Odchudzanie prowadzone indywidualnie z pacjentem zmniejszało przyrost masy ciała o około 1 kg na koniec leczenia, ale po roku nie wykazano już różnicy. Nie wykazano, żeby ogólne porady dotyczące diety, bez planu ułożonego dla pacjenta, zmniejszały przyrost masy ciała. Dowody o niskiej pewności wskazują jednak, że takie porady mogły zmniejszać odsetek osób, które rzuciły palenie. Nikotynowa terapia zastępcza zmniejszała przyrost masy ciała o około pół kilograma na koniec kuracji.

Pacjentowi z otyłością proponujemy równolegle leczenie otyłości w Krakowie, które prowadzimy w przychodni przy Siewnej. Jadłospis układa tam dietetyk, bez głodówek i bez diet poniżej 1200 kcal.

Jak zmienia się poziom cukru u chorych na cukrzycę typu 2?

Brytyjskie badanie objęło 10 692 palaczy z cukrzycą typu 2. U osób, które rzuciły palenie i nie paliły co najmniej rok, hemoglobina glikowana HbA1c, czyli wskaźnik średniego poziomu cukru we krwi z ostatnich miesięcy, wzrosła w pierwszym roku średnio o 0,21 punktu procentowego. W kolejnych latach bez papierosa wynik spadał i po 3 latach był podobny do wyniku osób, które paliły dalej. Wzrostu HbA1c nie tłumaczył przyrost masy ciała.

Producenci gumy i plastra z nikotyną zalecają chorym na cukrzycę częstsze pomiary glukozy we krwi po rzuceniu palenia, a cytyzynę stosuje się przy cukrzycy ostrożnie. Dlatego zalecamy pacjentowi z cukrzycą typu 2, żeby w trakcie kuracji częściej mierzył cukier i powiedział lekarzowi, który leczy jego cukrzycę, od którego dnia nie pali.