Ile lat żyje przeciętny palacz?

Nie da się podać jednego wieku, którego dożyje przeciętny palacz. Badania porównują duże grupy ludzi: w amerykańskim badaniu Jha i wsp. z 2013 roku oczekiwana długość życia osób aktualnie palących była o ponad 10 lat krótsza niż osób zaliczonych w badaniu do grupy niepalących (Jha i wsp., NEJM 2013). To średnia dla badanej populacji, a nie prognoza dla konkretnej osoby. Te same dane pokazują, że rzucenie palenia wiązało się z dłuższym życiem, także u osób po czterdziestce i pięćdziesiątce.

W skrócie

• W badaniach z USA i Wielkiej Brytanii osoby aktualnie palące żyły średnio około 10 lat krócej niż osoby, które nigdy nie paliły.
• Ta średnia uwzględnia zarówno osoby, które zmarły z powodu palenia i straciły ponad 20 lat życia, jak i osoby, którym palenie nie skróciło życia. Niektórzy palacze dożywają 90 lat, ale w badaniu brytyjskich lekarzy 70-letni palacze mieli mniejszą szansę dożyć tego wieku niż ich niepalący rówieśnicy.
• Większość dodatkowych zgonów wśród palaczy powodują nowotwory, choroby serca i naczyń oraz choroby układu oddechowego, nie tylko rak płuca.
• Rzucenie palenia wiązało się z dłuższym życiem w każdej badanej grupie wieku. Największą korzyść obserwowano u osób, które przestały palić przed 40. rokiem życia.

O ile lat palenie skraca życie?

Osoby palące papierosy żyją średnio o około 10 lat krócej niż osoby, które nigdy nie paliły. Taką różnicę opisano u kobiet i mężczyzn w dużych badaniach kohortowych, czyli wieloletnich obserwacjach tysięcy osób.

Zespół Prabhata Jhy przeanalizował dane ponad 200 tysięcy dorosłych w wieku od 25 lat, którzy w latach 1997-2004 wzięli udział w amerykańskim ogólnokrajowym badaniu ankietowym National Health Interview Survey. Odpowiedzi na pytania o palenie zestawiono z danymi z rejestru zgonów do końca 2006 roku. Porównano osoby aktualnie palące z grupą zakwalifikowaną jako niepaląca: w pierwszej grupie oczekiwana długość życia była krótsza o ponad 10 lat (Jha i wsp., NEJM 2013).

W badaniu Jha i wsp. grupa porównawcza obejmowała osoby, które przez całe życie wypaliły mniej niż 100 papierosów, także te, które tylko próbowały palenia. Podana różnica długości życia nie opisuje skutku wypalenia pojedynczego papierosa. Próg 100 papierosów służył klasyfikacji uczestników, nie określał bezpiecznej dawki.

W tym samym badaniu prawdopodobieństwo, że kobieta w wieku 25 lat dożyje 79. roku życia, wynosiło 38% wśród palących i 70% wśród kobiet z grupy niepalącej. U mężczyzn było to odpowiednio 26% i 61%. Obliczenia uwzględniały wiek, wykształcenie, otyłość i spożycie alkoholu.

Podobny wynik uzyskano w Wielkiej Brytanii. W Million Women Study, obejmującym 1,2 miliona kobiet, autorzy zestawili wyniki z krajowymi danymi o zgonach i oszacowali różnicę długości życia między palącymi i niepalącymi na 11 lat (Pirie i wsp., Lancet 2013). Z kolei w 50-letniej obserwacji brytyjskich lekarzy mężczyźni urodzeni w latach 1900-1930, którzy palili papierosy i nie rzucili palenia, umierali średnio około 10 lat wcześniej niż mężczyźni niepalący przez całe życie (Doll i wsp., BMJ 2004).

Dlaczego niektórzy palacze dożywają 90 lat?

Część osób palących dożywa późnej starości, ponieważ palenie nie skraca życia każdemu o tyle samo lat. Jedni tracą kilkadziesiąt lat, inni nie tracą ich wcale.

Dobrze pokazuje to analiza Cho i wsp. z 2024 roku. Między 40. a 79. rokiem życia palące kobiety przeżyły średnio o 12 lat mniej, a palący mężczyźni o 13 lat mniej niż osoby nigdy niepalące. Według autorów na tę średnią składają się dwie grupy: palaczy, którzy zmarli z powodu palenia i stracili około 24-26 lat, oraz palaczy, u których palenie nie było przyczyną zgonu (Cho i wsp., NEJM Evidence 2024).

W badaniu brytyjskich lekarzy prawdopodobieństwo przeżycia od 70. do 90. roku życia było niższe u palących papierosy niż u osób niepalących. Na podstawie umieralności z lat 90. XX wieku oszacowano je odpowiednio na 7% i 33% (Doll i wsp., BMJ 2004).

Liczy się też historia palenia. W tym samym badaniu palenie papierosów zwiększało umieralność mniej u mężczyzn urodzonych w XIX wieku niż u urodzonych w latach 20. XX wieku. Autorzy tłumaczą to tym, że młodsze pokolenie zaczynało palić wcześniej i paliło więcej. Dlatego z historii jednej osoby z innego pokolenia trudno wnioskować o ryzyku kogoś, kto pali dziś.

Badania Jha i Cho uwzględniały wykształcenie, spożycie alkoholu i otyłość, bo te czynniki również wpływają na ryzyko zgonu. Na podstawie pojedynczego przypadku nie da się ustalić, dlaczego akurat ta osoba dożyła 90 lat.

Jak palenie prowadzi do przedwczesnej śmierci?

Większość dodatkowych zgonów wśród osób palących powodują nowotwory, choroby serca i naczyń krwionośnych oraz choroby układu oddechowego, które może wywołać palenie (Jha i wsp., NEJM 2013). Rak płuca jest tylko jedną z tych chorób.

Dym tytoniowy zawiera ponad 7000 substancji chemicznych. Co najmniej 250 z nich uznano za szkodliwe, a co najmniej 69 za rakotwórcze. Palenie powoduje między innymi raka płuca, krtani, jamy ustnej, przełyku, żołądka, trzustki, nerki, pęcherza moczowego i jelita grubego, a także choroby serca, udar mózgu, tętniaka aorty i przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, czyli POChP (National Cancer Institute).

W brytyjskim badaniu miliona kobiet palenie wiązało się z istotnie wyższym ryzykiem zgonu z 23 spośród 30 najczęstszych przyczyn śmierci (Pirie i wsp., Lancet 2013). W analizie pięciu amerykańskich kohort osób w wieku co najmniej 55 lat około 17% dodatkowych zgonów wśród palaczy wiązało się z chorobami, których w chwili publikacji badania w 2015 roku nie uznawano formalnie za powodowane przez palenie, m.in. niewydolnością nerek, niedokrwieniem jelit i zakażeniami (Carter i wsp., NEJM 2015).

Czy rzucenie palenia może wydłużyć życie?

Tak. W badaniach kohortowych osoby, które rzuciły palenie, żyły dłużej niż osoby, które paliły dalej, i dotyczyło to każdej analizowanej grupy wieku. Największą korzyść obserwowano u osób, które przestały palić przed 40. rokiem życia (Cho i wsp., NEJM Evidence 2024).

Ile lat życia zyskują osoby, które rzuciły palenie?

W badaniu Jha i wsp. osoby, które rzuciły palenie w wieku 25-34, 35-44 i 45-54 lat, zyskały odpowiednio około 10, 9 i 6 lat życia w porównaniu z osobami, które nie przestały palić. Zbliżone wartości opisano w obserwacji brytyjskich lekarzy (Doll i wsp., BMJ 2004).

Czy po wielu latach palenia nie jest już za późno?

Analiza Cho i wsp. objęła 1,48 miliona dorosłych w wieku 20-79 lat z czterech grup obserwowanych w badaniach w USA, Wielkiej Brytanii, Norwegii i Kanadzie. Uczestników obserwowano przez 15 lat. W porównaniu z osobami nigdy niepalącymi współczynnik ryzyka zgonu wynosił 2,8 u palących kobiet i 2,7 u palących mężczyzn, a u byłych palaczy 1,3. Wartość 1,0 oznaczałaby ryzyko takie samo jak u osób, które nigdy nie paliły.

Autorzy liczyli też nadwyżkę ryzyka, czyli tę część ryzyka zgonu, która przewyższa ryzyko osób nigdy niepalących. U osób, które rzuciły palenie mniej niż 3 lata wcześniej, nadwyżka ryzyka była mniejsza niż u osób nadal palących. Przed 40. rokiem życia różnica wynosiła 95% u kobiet i 90% u mężczyzn. W wieku 40-49 lat było to odpowiednio 81% i 61%, a w wieku 50-59 lat 63% i 54%. Procenty dotyczą samej nadwyżki. Całkowite ryzyko zgonu nie spada o tyle samo procent.

Według oszacowań autorów osoby, które rzuciły palenie mniej niż 3 lata wcześniej, mogły uniknąć utraty około 5 lat życia w porównaniu z dalszym paleniem. U osób, które rzuciły palenie co najmniej 10 lat wcześniej, oszacowana różnica wynosiła około 10 lat. Długość życia tej drugiej grupy była zbliżona do długości życia osób, które nigdy nie paliły (Cho i wsp., NEJM Evidence 2024).

Są to wyniki badań obserwacyjnych. Pokazują związek rzucenia palenia z dłuższym przeżyciem w dużych grupach, ale nie pozwalają przewidzieć, ile lat zyska konkretna osoba.

Od czego zacząć, jeśli chcesz rzucić palenie?

Leczenie zaczyna się od rozmowy ze specjalistą o historii palenia, wcześniejszych próbach rzucenia, chorobach przewlekłych i przyjmowanych lekach. Od tych informacji zależy, jakie leczenie będzie odpowiednie.

Światowa Organizacja Zdrowia w wytycznych z 2024 roku zaleca, by dorosłym, którzy chcą rzucić palenie, proponować leki razem ze wsparciem behawioralnym, czyli rozmowami ze specjalistą: indywidualnymi, grupowymi albo telefonicznymi (WHO 2024). Lek dobiera specjalista po ocenie stanu zdrowia, a ten artykuł nie zastępuje konsultacji.

Jeśli chcesz rzucić palenie i potrzebujesz wsparcia, sprawdź, jak wygląda leczenie uzależnienia od nikotyny w Naszym Gabinecie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy każdy papieros skraca życie o tyle samo?

Nie. Ryzyko nie rośnie proporcjonalnie do liczby papierosów, a nawet mała liczba wiąże się z wyraźnie wyższym ryzykiem zgonu. W amerykańskim badaniu NIH-AARP uczestnicy mieli na początku obserwacji 59-82 lata. U osób deklarujących stałe palenie mniej niż 1 papierosa dziennie w okresach życia, w których paliły, współczynnik hazardu zgonu (HR) wynosił 1,64, a przy 1-10 papierosach dziennie 1,87 w porównaniu z osobami nigdy niepalącymi (Inoue-Choi i wsp., JAMA Internal Medicine 2017). HR porównuje tempo występowania zgonów podczas obserwacji; nie podaje prawdopodobieństwa zgonu konkretnej osoby. W Million Women Study umieralność w ciągu 12 lat była niemal dwukrotnie wyższa także u kobiet palących mniej niż 10 papierosów dziennie niż u kobiet nigdy niepalących (Pirie i wsp., Lancet 2013).

Czy można obliczyć, ile lat życia zabrało mi palenie?

Nie da się tego wiarygodnie obliczyć dla jednej osoby. Dane o utraconych latach życia przedstawiają średnie dla dużych grup: część palaczy traci ponad 20 lat, a u części palenie nie skraca życia (Cho i wsp., NEJM Evidence 2024). Z badań wynika natomiast, że rzucenie palenia w każdym analizowanym wieku wiązało się z dłuższym życiem niż dalsze palenie.

Czy te wyniki dotyczą także e-papierosów?

Nie. Opisane badania dotyczyły palenia papierosów, więc ich wyników nie można przenosić wprost na e-papierosy, saszetki nikotynowe ani nikotynową terapię zastępczą. Ryzyko każdego z tych produktów trzeba oceniać na podstawie osobnych badań. Zamiana papierosów na e-papierosy nie oznacza też zaprzestania używania nikotyny.

Źródła

• Jha P, Ramasundarahettige C, Landsman V i wsp. 21st-century hazards of smoking and benefits of cessation in the United States. N Engl J Med. 2013;368(4):341-350. PMID 23343063, DOI
• Cho ER, Brill IK, Gram IT i wsp. Smoking Cessation and Short- and Longer-Term Mortality. NEJM Evid. 2024;3(3):EVIDoa2300272. PMID 38329816, DOI
• Doll R, Peto R, Boreham J, Sutherland I. Mortality in relation to smoking: 50 years' observations on male British doctors. BMJ. 2004;328(7455):1519. PMID 15213107, DOI
• Pirie K, Peto R, Reeves GK i wsp. The 21st century hazards of smoking and benefits of stopping: a prospective study of one million women in the UK. Lancet. 2013;381(9861):133-141. PMID 23107252, DOI
• Carter BD, Abnet CC, Feskanich D i wsp. Smoking and mortality - beyond established causes. N Engl J Med. 2015;372(7):631-640. PMID 25671255, DOI
• Inoue-Choi M, Liao LM, Reyes-Guzman C i wsp. Association of Long-term, Low-Intensity Smoking With All-Cause and Cause-Specific Mortality in the NIH-AARP Diet and Health Study. JAMA Intern Med. 2017;177(1):87-95. PMID 27918784, DOI
• National Cancer Institute. Harms of Cigarette Smoking and Health Benefits of Quitting. cancer.gov
• World Health Organization. WHO clinical treatment guideline for tobacco cessation in adults. 2024. who.int