Leczenie uzależnienia od nikotyny Katowice

Po zaciągnięciu się dymem nikotyna w ciągu kilku sekund dociera do mózgu, łączy się z receptorami nikotynowymi i zwiększa uwalnianie dopaminy. U osoby, która pali codziennie, receptory te są prawie cały czas zajęte przez nikotynę i przestają na nią reagować. Mózg przystosowuje się do takiego stanu, a Światowa Organizacja Zdrowia uznaje uzależnienie od nikotyny, nazywane też nikotynizmem, za chorobę i opisuje je w ICD-10 pod kodem F17.2, a w ICD-11 pod kodem 6C4A.2.

W czasie przerwy w paleniu, na przykład podczas snu, receptory znów zaczynają reagować i wtedy pojawiają się głód nikotynowy i objawy odstawienia. Pierwszy papieros po przebudzeniu je usuwa. Im szybciej po przebudzeniu ktoś zapala, tym zwykle silniej jest uzależniony.

Wielu palaczy uważa, że papieros pomaga im skupić się w pracy albo uspokaja w stresie. Przegląd badań nad uzależnieniem od nikotyny wskazuje, że lepsza koncentracja i nastrój po zapaleniu wynikają prawdopodobnie przede wszystkim ze złagodzenia objawów odstawienia.

Oddech poprawia się najbardziej w pierwszym roku bez papierosa, a w kolejnych latach sprawność płuc spada wolniej niż u osób, które palą dalej. Pokazało to amerykańsko-kanadyjskie badanie Lung Health Study, które objęło palaczy w wieku od 35 do 60 lat z łagodnym zwężeniem dróg oddechowych (obturacją) wykrytym w spirometrii, czyli z wczesną POChP. U uczestników, którzy rzucili palenie, objętość powietrza wydmuchiwana w pierwszej sekundzie wydechu (FEV1) wzrosła w pierwszym roku bez papierosa średnio o 47 ml. W kolejnych latach FEV1 zmniejszała się u uczestników trwale niepalących średnio o 31 ml rocznie, a u palących dalej średnio o 62 ml rocznie, czyli dwa razy szybciej.

Po 5 latach osoby, które przez cały ten czas nie paliły, najrzadziej zgłaszały przewlekły kaszel, odkrztuszanie wydzieliny, świszczący oddech i duszność, a osoby, które paliły dalej, zgłaszały je najczęściej. Objawy zmieniały się głównie w pierwszym roku po rzuceniu palenia. Wolniejszy spadek FEV1 po rzuceniu palenia dotyczył także osób, które wcześniej paliły dużo, były starsze albo miały słaby wynik spirometrii.

Palenie tytoniu należy do głównych przyczyn zgonów w Polsce. Według Głównego Inspektoratu Sanitarnego umiera z jego powodu rocznie około 70 tysięcy osób, a w analizie przytaczanej przez Agencję Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji palenie odpowiadało w 2019 roku za 26,6 procent zgonów mężczyzn i 13,8 procent zgonów kobiet. Rzucenie palenia zmniejsza to ryzyko. Według WHO po 10 latach bez papierosa ryzyko raka płuca spada mniej więcej do połowy ryzyka osoby palącej, a osoby, które rzucają palenie po zawale serca, zmniejszają o połowę ryzyko kolejnego zawału.

Zyskują też bliscy. Według WHO cudzy dym tytoniowy powoduje na świecie ponad 1,6 miliona zgonów osób niepalących rocznie. Gdy rodzic przestaje palić, u dziecka zmniejsza się związane z cudzym dymem ryzyko chorób układu oddechowego, na przykład astmy, oraz zapaleń ucha.

W Katowicach pacjent nie zostaje z rzucaniem palenia sam. Po wywiadzie na czacie lekarz wystawia e-receptę na cytyzynę, a aplikacja przypomina o każdej tabletce i pokazuje, ile dni minęło od ostatniego papierosa. Zespół medyczny ogląda codzienne nagrania z przyjęcia tabletki, a gdy pacjent przerywa leczenie, dzwonimy z poradni. Gdy pierwsze dni są trudniejsze, niż się spodziewał, może umówić w aplikacji płatną osobno rozmowę z psychologiem.

Cały program prowadzimy online, więc pacjent z Katowic nie musi przyjeżdżać do przychodni przy ul. Józefowskiej 76, a skierowanie nie jest potrzebne. 3-miesięczny antynikotynowy plan leczenia trwa 90 dni i kosztuje 499 zł. Kupuje się go na stronie albo w aplikacji Nasz Gabinet. Po zakupie pacjent odpowiada w aplikacji na pytania wywiadu lekarskiego na czacie. Jeśli z odpowiedzi nie wynikają przeciwwskazania, lekarz w ciągu najbliższych godzin wystawia e-receptę na cytyzynę, np. Desmoxan 1,5 mg. Gdy pacjent zaznaczy przeciwwskazanie, lekarz najpierw sprawdza jego przypadek i odpowiada na czacie. E-receptę realizuje się w dowolnej aptece, a koszt leku nie jest wliczony w cenę planu.

O co pytamy w wywiadzie na czacie?

Na pytania odpowiada się tak albo nie. Dotyczą zdrowia i przeciwwskazań wymienionych w charakterystyce cytyzyny: ciąży i karmienia piersią, niedawnego zawału albo udaru, niestabilnej dławicy piersiowej, zaburzeń rytmu serca, innych chorób serca i naczyń, chorób wątroby, nerek i chorób psychicznych, wieku oraz niektórych przyjmowanych leków.

Wśród leków przyjmowanych na stałe ważna jest teofilina. Dym tytoniowy przyspiesza rozkład teofiliny w wątrobie, dlatego po rzuceniu palenia stężenie tego leku, stosowanego przy astmie albo przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP), może we krwi wzrosnąć. Pacjent, który przyjmuje teofilinę, uprzedza lekarza leczącego jego chorobę płuc o dniu rzucenia palenia, żeby ten mógł sprawdzić stężenie leku i w razie potrzeby zmniejszyć dawkę.

Jak zaczyna się kuracja po wykupieniu leku?

W aplikacji pacjent wpisuje, o której wstaje i kiedy kładzie się spać, a potem przyciskiem zaczyna kurację dziś albo jutro. Pierwsza tabletka przypada na godzinę wstawania, kolejne w odstępach podanych w ulotce. Kuracja trwa 25 dni, a ostatni papieros musi wypaść najpóźniej 5. dnia. Pacjentowi, który poza paleniem pije za dużo alkoholu albo przyjmuje inne substancje uzależniające, proponujemy terapię uzależnień w Katowicach.

Leki na rzucenie palenia różnią się skutecznością, ceną i tym, ile razy w ciągu doby trzeba o nich pamiętać. Dlatego przy każdym leku podajemy liczbę dawek na dobę. Ceny pochodzą z aptek internetowych z września 2026 roku. NFZ nie refunduje żadnego z tych leków.

Cytyzyna w dawce malejącej z 6 do 1 albo 2 tabletek na dobę

Desmoxan, Tabex i Recigar zawierają cytyzynę, od niedawna nazywaną także cytyzynikliną, po 1,5 mg w tabletce albo kapsułce. Cytyzyna pobudza receptory nikotynowe w mózgu słabiej niż nikotyna, więc zmniejsza głód nikotynowy, a papieros zapalony w trakcie kuracji działa słabiej. Liczba tabletek spada z 6 do 1 albo 2 na dobę. Większość preparatów pacjent kupuje bez recepty, a jedno opakowanie za około 40 do 78 zł wystarcza na całą kurację. W badaniu przeprowadzonym w Polsce na 740 dorosłych palaczach, którzy poza lekiem dostali tylko krótką poradę, przez 12 miesięcy po kuracji nie paliło 8,4 procent osób przyjmujących cytyzynę i 2,4 procent osób przyjmujących placebo.

Producent Desmoxanu podaje odstępy między tabletkami i największą liczbę tabletek na dobę, a nie godziny zegarowe.

Stężenie cytyzyny we krwi spada o połowę po około 4 godzinach. Odstępy między tabletkami i maksymalna liczba dawek na dobę zależą od dnia kuracji; podaje je tabela powyżej. Pierwszą tabletkę dnia pacjent bierze po przebudzeniu. Przy pracy na zmiany godziny przyjmowania tabletek przesuwają się razem z porą wstawania, ale liczba tabletek w ciągu doby nie może przekroczyć liczby podanej w tabeli. Dzień ostatniego papierosa musi wypaść najpóźniej 5. dnia kuracji. Pacjent, który najwięcej pali w pracy, może tak wybrać w aplikacji dzień rozpoczęcia kuracji, żeby wypadł on w dzień wolny od pracy.

Plaster z nikotyną naklejany raz na dobę

NiQuitin Przezroczysty i Nicorette Invisipatch dostarczają nikotynę przez skórę równomiernie przez cały czas noszenia, bez substancji smolistych i tlenku węgla z dymu. Plaster NiQuitin w dawce 21, 14 albo 7 mg nosi się przez 24 godziny. Można go zdjąć przed snem, ale plaster noszony przez całą dobę lepiej hamuje poranną chęć zapalenia. Plaster Nicorette Invisipatch w dawce 25, 15 albo 10 mg nakleja się po przebudzeniu i odkleja po 16 godzinach, przed pójściem spać. Pacjent nakleja go więc wtedy, gdy wstaje, a nie o stałej godzinie.

Plastry kupuje się bez recepty, a 10-tygodniowa kuracja plastrem 24-godzinnym kosztuje od około 606 do 930 zł. Do międzynarodowego badania EAGLES włączono 8144 palaczy z zaburzeniami psychicznymi i bez nich. Przez 12 tygodni uczestnicy przyjmowali wareniklinę, bupropion albo placebo, a jedna z grup nosiła plaster 21 mg z późniejszym zmniejszaniem dawki. Szansa na to, że uczestnik nie palił w ostatnich 4 tygodniach leczenia, była przy plastrze ponad dwa razy większa niż przy placebo (iloraz szans 2,15).

Guma, aerozol i tabletki do ssania w chwili głodu nikotynowego

Guma Nicorette Classic Gum (2 albo 4 mg), aerozol Nicorette Spray (1 mg w dawce) i tabletki do ssania NiQuitin MINI (1,5, 2 albo 4 mg) dostarczają nikotynę przez błonę śluzową jamy ustnej szybciej niż plaster. Nie stosuje się ich o stałych godzinach, więc pacjent sięga po nie, gdy poczuje chęć zapalenia, także w pracy. Zwykle żuje się od 8 do 12 gum na dobę, nie więcej niż 15, przez co najmniej 3 miesiące, a potem stopniowo zmniejsza się ich liczbę.

Wszystkie te postacie kupuje się bez recepty. Za 105 gum 4 mg pacjent płaci od 78 do 100 zł, a za aerozol na 150 dawek od 62 do 85 zł. Cochrane to niezależna organizacja naukowa, która w swoich przeglądach zestawia wyniki badań na dany temat. W jej przeglądzie guma zwiększała liczbę osób niepalących po co najmniej pół roku o około połowę, a plaster połączony z gumą, aerozolem albo tabletką do ssania działał lepiej niż jedna postać nikotyny.

Wareniklina i bupropion przyjmowane dwa razy na dobę

Wareniklina, substancja czynna Champixu, działa na te same receptory co cytyzyna. Pacjent zaczyna ją przyjmować od 1 do 2 tygodni przed dniem rzucenia palenia. Dawka wynosi 0,5 mg raz na dobę przez pierwsze 3 dni, 0,5 mg dwa razy na dobę przez kolejne 4 dni, a potem 1 mg dwa razy na dobę do końca 12 tygodni kuracji. Zyban zawiera 150 mg bupropionu w tabletce o przedłużonym uwalnianiu. Bupropion hamuje wychwyt zwrotny noradrenaliny i dopaminy. Przez pierwsze 3 dni przyjmuje się jedną tabletkę rano, potem także drugą po południu, co najmniej 8 godzin po pierwszej i nie przed snem, bo bardzo częstym działaniem niepożądanym jest bezsenność. Leczenie bupropionem trwa co najmniej 7 tygodni.

W badaniu EAGLES szansa na niepalenie w ostatnich 4 tygodniach leczenia była przy wareniklinie około 3,6 raza większa niż przy placebo i około 1,7 raza większa niż przy plastrze albo bupropionie, a przy bupropionie była podobna jak przy plastrze. Te liczby to ilorazy szans, a nie odsetki osób, które rzuciły palenie. Champix wymaga recepty, ale we wrześniu 2026 roku nie znaleźliśmy go w sprawdzonych aptekach. Zyban był wydawany na receptę, a pozwolenie na dopuszczenie go do obrotu wygasło w grudniu 2023 roku. W programie Nasz Gabinet stosujemy cytyzynę. Plastrów, gum ani aerozolu z nikotyną program nie obejmuje.

Lek łagodzi głód nikotynowy i objawy odstawienia, a nawyki, które przez lata łączyły się z papierosem, zostają. Chodzi na przykład o palenie przy kawie, w przerwie w pracy albo w samochodzie. Pacjent, któremu trudno sobie z nimi poradzić, może umówić w aplikacji Nasz Gabinet konsultację wideo z psychologiem. Nie jest ona wliczona w cenę planu leczenia i kosztuje 200 zł.

W jakich sytuacjach rozmowa się przydaje?

Warto ją umówić, gdy głód nikotynowy pozostaje silny mimo przyjmowania leku, gdy w trakcie kuracji obniża się nastrój albo gdy papieros przez lata był głównym sposobem na stres. Druga grupa to osoby, którym wcześniejsze próby rzucenia palenia kończyły się nawrotem. Z psychologiem pacjent może przyjrzeć się, które papierosy wypalał z głodu, a które z przyzwyczajenia, jak pierwszy po przebudzeniu albo ten w drodze na zmianę, i przygotować się na chwilę, w której zapali po przerwie, żeby jeden papieros nie oznaczał powrotu do codziennego palenia.

Rozmowy ze specjalistą pomagają także osobom, które przyjmują leki. Przegląd objął 6 badań z udziałem 2662 palaczy, którzy wszyscy stosowali nikotynową terapię zastępczą. Po co najmniej pół roku nie paliło o około 24 procent więcej osób, które dodatkowo uczestniczyły w indywidualnych sesjach, niż osób bez takich sesji. Autorzy ocenili pewność tego wyniku jako umiarkowaną.

Aplikacja Nasz Gabinet przypomina o każdej tabletce cytyzyny. Godziny wylicza z pory wstawania, którą pacjent wpisuje przed rozpoczęciem kuracji: pierwsza tabletka przypada na godzinę wstawania, kolejne w odstępach z ulotki. W pierwszych dniach, gdy tabletkę bierze się co 2 godziny, pacjent nie musi sam liczyć odstępów. Jedną tabletkę dziennie, wskazaną przez aplikację, nagrywa na krótkim filmie, a pozostałe odznacza jako wzięte. Nagrania analizuje zespół medyczny, a gdy w leczeniu pojawia się przerwa, dzwonimy z poradni.

Od dnia rzucenia palenia aplikacja liczy dni bez papierosa i pokazuje etapy po rzuceniu palenia, od pierwszych 24 godzin do 3 miesięcy, z opisem zmian w organizmie. Pacjent ma w niej też dzienniczek emocji i asystenta AI. W aplikacji kupuje plan leczenia, jeśli nie zrobił tego na stronie, i umawia płatną osobno konsultację z psychologiem. Przy zakupie i instalacji aplikacji pomaga przychodnia Nasz Gabinet w Katowicach.

• Nie polecamy suplementów diety reklamowanych jako pomoc w rzucaniu palenia. Według prawa suplement diety jest środkiem spożywczym, więc przed wprowadzeniem do sprzedaży nie przechodzi badań skuteczności wymaganych od leku, a jego etykieta i reklama nie mogą przypisywać mu właściwości leczenia chorób.
• Nie proponujemy saszetek nikotynowych w miejsce papierosów. Saszetki nie są lekiem i nie mają zatwierdzonego schematu zmniejszania dawki. Zalecenia producenta plastra NiQuitin obejmują natomiast także osoby, które chcą przestać używać saszetek.

W pierwszych tygodniach bez papierosa pojawiają się objawy odstawienia nikotyny, między innymi głód nikotynowy, rozdrażnienie, niepokój, obniżony nastrój, trudności z koncentracją i bezsenność. Są najsilniejsze w pierwszym tygodniu i trwają zwykle od 2 do 4 tygodni. Część dolegliwości może jednak wywołać sam lek, dlatego pacjent opisuje je lekarzowi.

Które dolegliwości może wywołać lek?

Nudności, suchość w ustach, zgaga, bezsenność, dziwne sny i bóle głowy należą do bardzo częstych działań niepożądanych cytyzyny. W badaniach większość z nich pojawiała się na początku kuracji i słabła w jej trakcie. Dolegliwości te mogły jednak wynikać także z rzucenia palenia, a nie z samego leku. Z powodu działań niepożądanych kurację przerywało od 6 do 15,5 procent pacjentów, podobnie jak w grupach otrzymujących placebo.

Przy plastrze z nikotyną najczęstsze są reakcje skórne w miejscu naklejenia, a przy plastrze NiQuitin bardzo częste są także koszmary senne, bezsenność, nudności i kołatanie serca. Jeśli przy plastrze 21 mg nasilone działania niepożądane nie mijają po kilku dniach, zaleca się przejście na plaster 14 mg na 6 tygodni, a potem na 7 mg na 2 tygodnie.

Czy po rzuceniu palenia można częściej kaszleć?

Brytyjscy badacze obserwowali 174 osoby, które rzucały palenie w siedmiotygodniowym programie łączącym plastry z nikotyną z poradnictwem. Po tygodniu bez papierosa uczestnicy częściej niż przed rzuceniem palenia zgłaszali kaszel, ból gardła i kichanie. Przegląd badań nad objawami odstawienia tytoniu zalicza kaszel do możliwych skutków odstawienia, a producent plastra NiQuitin wymienia kaszel i objawy grypopodobne wśród dolegliwości, które mogą wystąpić u osób rzucających palenie w dowolny sposób. Kaszel z krwią albo duszność, która narasta z dnia na dzień, wymagają pilnej pomocy medycznej, a gorączkę trzeba zgłosić lekarzowi bez czekania na koniec kuracji.

Po czym poznać, że nikotyny jest za dużo?

O przyjęciu za dużej dawki nikotyny świadczą między innymi bladość, pocenie się, ból głowy, nudności i nadmierne wydzielanie śliny. Palenie podczas stosowania nikotyny leczniczej może zwiększyć ryzyko przedawkowania. Przy podejrzeniu przedawkowania przerywa się przyjmowanie nikotyny. Pacjent używający plastra NiQuitin powinien go natychmiast zdjąć i niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Dalsze leczenie ustala z lekarzem.

Obniżony nastrój w trakcie kuracji

Według charakterystyki Desmoxanu objawem odstawienia nikotyny może być obniżony nastrój, a rzadko także myśli i próby samobójcze. Dotyczy to również osób, które rzucają palenie bez leków. Rzucenie palenia może też nasilić wcześniejszą depresję. Pacjent, któremu w trakcie kuracji wyraźnie pogarsza się nastrój, kontaktuje się z lekarzem od razu, a przy myślach samobójczych potrzebuje pilnej pomocy medycznej.