Co jeść na semaglutydzie lub tirzepatydzie, gdy lek odbiera apetyt?

Semaglutyd (Wegovy) i tirzepatyd (Mounjaro) zmniejszają apetyt i część pacjentów na tych lekach zapomina o posiłkach. Je się wtedy mniej, ale łatwo przy tym zjeść za mało białka, a razem z tłuszczem ubywa mięśni. W badaniu STEP 1 prawie 40% tkanek, które stracili pacjenci leczeni semaglutydem, stanowiła masa beztłuszczowa, czyli mięśnie i inne tkanki niebędące tłuszczem (1, 2). Polskie wytyczne nie wskazują jednej diety dla wszystkich chorych na otyłość. Z nich i z zaleceń amerykańskich towarzystw dla osób leczonych lekiem wynikają jednak cztery praktyczne zasady: jeść białko w każdym posiłku, jeść regularnie małe porcje także bez uczucia głodu, pić wystarczająco dużo i co najmniej dwa razy w tygodniu ćwiczyć siłowo (3, 4). Przy chorobie nerek i od 65. roku życia ilość białka ustala lekarz, bo zalecenia dla tych grup są inne (3, 5).

W skrócie

• W badaniu STEP 1 osoby leczone semaglutydem, u których zmierzono skład ciała, straciły średnio 8,4 kg tłuszczu i 5,3 kg masy beztłuszczowej. W badaniu SURMOUNT-1 na tirzepatydzie masa beztłuszczowa stanowiła mniej więcej jedną czwartą ubytku, tyle samo co w grupie placebo, która dostawała zastrzyki bez leku i te same porady dotyczące diety i ruchu.
• Cztery amerykańskie towarzystwa naukowe proponują osobom w trakcie odchudzania 1,2-1,6 g białka na kilogram masy ciała dziennie albo prostszy cel 80-120 g dziennie. Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości (PTLO) zaleca co najmniej 1,5 g na kilogram osobom z otyłością sarkopeniczną, czyli z małą masą i siłą mięśni.
• Samo białko nie ochroni mięśni. Potrzebny jest też trening siłowy co najmniej 2 razy w tygodniu, obejmujący wszystkie główne grupy mięśni.
• Jedzenie zbyt małej ilości też szkodzi: chudnięcie szybsze niż 1,5 kg tygodniowo sprzyja kamicy żółciowej, a dieta dająca mniej energii, niż organizm zużywa w spoczynku, grozi niedoborami.

Dlaczego na leku na otyłość traci się też mięśnie?

Lek zmniejsza apetyt, więc organizm dostaje mniej energii i białka. Przy szybkim chudnięciu ubywa wtedy nie tylko tłuszczu, ale też masy beztłuszczowej, czyli mięśni i innych tkanek niebędących tłuszczem. Ile jej ubywa, zależy od tego, jak mało pacjent je, jak szybko chudnie i czy ćwiczy siłowo.

W badaniu STEP 1 skład ciała zmierzono u 140 uczestników badaniem DXA, czyli densytometrią całego ciała, która oddziela tłuszcz od kości i pozostałych tkanek. Po 68 tygodniach osoby leczone semaglutydem ważyły na wadze średnio o 14,7 kg mniej, a badanie DXA wykazało utratę 8,4 kg tłuszczu i 5,3 kg masy beztłuszczowej. Masa beztłuszczowa stanowiła więc prawie 40% utraconych tkanek zmierzonych w DXA (2). Autorzy stanowiska czterech amerykańskich towarzystw zajmujących się żywieniem i leczeniem otyłości przyjmują, że mięśnie to mniej więcej połowa masy beztłuszczowej, i na tej podstawie szacują, że na mięśnie przypadało około 20% utraconych kilogramów (4).

W badaniu SURMOUNT-1 skład ciała zmierzono u 160 osób. Po 72 tygodniach przyjmowania tirzepatydu masa ciała spadła średnio o 21,3%, tkanka tłuszczowa o 33,9%, a masa beztłuszczowa o 10,9%. Około 75% ubytku stanowił tłuszcz, a 25% masa beztłuszczowa. Te same proporcje wystąpiły w grupie placebo, w której uczestnicy dostawali zastrzyki bez leku i takie same porady dotyczące diety i ruchu jak osoby leczone (7).

Podobną utratę masy beztłuszczowej opisano przy innych metodach dających duży spadek wagi, np. po operacji bariatrycznej i na diecie bardzo niskokalorycznej (4). Metaanaliza 7 badań z losowym przydziałem (821 pacjentów, 5 badań z liraglutydem) porównała leki z grupy GLP-1 w dawkach stosowanych w otyłości z placebo. W porównaniu z placebo u leczonych lekiem wzrósł udział masy beztłuszczowej w masie ciała, czyli skład ciała się poprawił, choć sama masa beztłuszczowa w kilogramach się zmniejszyła (8). Utracie mięśni sprzyja też jedzenie zbyt małej ilości białka, szczególnie u osób starszych, mało aktywnych i takich, które nie ćwiczą siłowo.

Ile białka jeść na leku na otyłość?

Nie ma jednej liczby dla wszystkich. Autorzy stanowiska czterech amerykańskich towarzystw z 2025 roku proponują osobom w trakcie odchudzania 1,2-1,6 g białka na kilogram masy ciała dziennie albo prostszy cel 80-120 g dziennie (4). Polskie Towarzystwo Leczenia Otyłości (PTLO) zaleca co najmniej 1,5 g białka na kilogram osobom z otyłością sarkopeniczną, czyli z małą masą i siłą mięśni (3).

Przy dużej masie ciała przeliczanie na kilogram daje bardzo wysokie wyniki. Osobie ważącej 130 kg wyszłoby 156-208 g białka dziennie. Autorzy amerykańskiego stanowiska zwracają uwagę, że przy otyłości wyliczenie z aktualnej masy ciała może mocno zawyżyć zapotrzebowanie i nie ma zgody, z jakiej masy je liczyć. Stąd ich drugi, prostszy cel w gramach na dobę. Białka nie powinno być mniej niż 0,4-0,5 g na kilogram, bo grozi to zanikiem mięśni, a długotrwale nie należy jeść 2 g białka na kilogram lub więcej (4).

Więcej białka w czasie odchudzania daje umiarkowaną korzyść. W metaanalizie 24 badań (1063 osoby, diety trwające średnio 12 tygodni) dieta z większą ilością białka zmniejszała utratę masy beztłuszczowej średnio o 0,43 kg w porównaniu z dietą o tej samej kaloryczności i zwykłej zawartości białka (9).

Ile białka powinien mieć jeden posiłek?

Polskie wytyczne podają ilość białka w posiłku w zaleceniach dla osób z otyłością sarkopeniczną: dodatkowe 20-30 g białka w każdym posiłku najsilniej pobudza syntezę białek mięśniowych, czyli wytwarzanie nowych białek w mięśniach (3). Białko lepiej też rozłożyć na cały dzień, niż zjeść je głównie na kolację. W małym badaniu z udziałem 8 zdrowych dorosłych synteza białek mięśniowych w ciągu doby była o 25% wyższa, gdy uczestnicy przez tydzień jedli po około 30 g białka w każdym z trzech posiłków, niż gdy tę samą ilość białka jedli głównie wieczorem (10).

Ile białka jest w popularnych produktach?

Przykładowe porcje z zaleceń PTLO (3):

Kiedy ilość białka w diecie trzeba ustalić z lekarzem?

Przy przewlekłej chorobie nerek zalecenia są inne. Międzynarodowe wytyczne nefrologiczne KDIGO z 2024 roku sugerują 0,8 g białka na kilogram masy ciała dziennie dorosłym z chorobą nerek w stadium G3-G5, którzy nie są dializowani. W tych stadiach eGFR, czyli wskaźnik pracy nerek wyliczany z badania krwi, jest niższy niż 60 ml/min/1,73 m². Odradzają też więcej niż 1,3 g na kilogram, gdy choroba może postępować (5). Osobom od 65. roku życia PTLO zaleca 1-1,2 g białka na kilogram dziennie, razem z aktywnością fizyczną (3). W obu sytuacjach ilość białka ustala lekarz prowadzący.

Jak zadbać o odpowiednią ilość białka w diecie, gdy lek zmniejsza apetyt?

Najprościej zaczynać posiłek od produktu białkowego, zanim pojawi się uczucie pełności, i wybierać produkty, które mają dużo białka w małej objętości.

Autorzy amerykańskiego stanowiska wymieniają ryby, jajka, jogurt typu greckiego, twarożek, orzechy i pestki oraz pasty z nich, a z roślin strączkowych fasolę, groch i soczewicę. Czerwone i przetworzone mięso radzą jeść z umiarem, bo w badaniach populacyjnych osoby, które jedzą go więcej, częściej chorują na cukrzycę typu 2, choroby serca i raka jelita grubego. Gdy nie ma się ochoty na cięższe potrawy, łatwiej wypić koktajl na jogurcie lub mleku z owocami i warzywami albo zjeść zupę lub twarożek niż czerwone mięso, wędliny czy twardy ser (4).

Na leku głód jest słabszy i łatwo przez kilka godzin nic nie zjeść, więc posiłki trzeba zaplanować. PTLO zaleca 3-5 posiłków dziennie, bez podjadania między nimi i z przerwą nocną (3). Przy braku apetytu autorzy amerykańskiego stanowiska radzą jeść małe porcje częściej, a jeśli to nie wystarcza, ustawić przypomnienie o posiłku. Długie przerwy w jedzeniu mają jeszcze jedną wadę: u części osób kończą się silnym głodem i ochotą na słodycze oraz produkty z białej mąki (4).

Co jeść na leku w dni z mdłościami?

Lepiej zjeść coś małego niż nic. Autorzy amerykańskiego stanowiska radzą zjeść rano małe śniadanie, potem co 3-4 godziny kolejne małe posiłki i przez cały dzień pić. Część osób z powodu nudności pomija posiłki, a to nasila nudności i jeszcze bardziej utrudnia jedzenie (4).

Nudności pojawiają się najczęściej na początku leczenia i po zwiększeniu dawki, często rano albo po dłuższej przerwie w jedzeniu. Przez pierwsze dni leczenia dobrze jest unikać potraw tłustych i bogatych w błonnik. Wymioty zdarzają się częściej po dużym posiłku. Części osób pomaga herbata z imbirem lub miętą. Alkohol może nasilać nudności i refluks (4). O tym, jak alkohol działa w trakcie leczenia, piszemy w artykule leki na otyłość a alkohol.

Zaparcia są na leku częste. Pomagają płyny i błonnik z jedzenia, np. z suszonych śliwek, wprowadzany do diety stopniowo. Potrawy bogate w białko albo tłuszcz dodatkowo spowalniają opróżnianie żołądka i mogą nasilać zaparcia. Gdy zaparcia się utrzymują, czasem trzeba takie potrawy na pewien czas ograniczyć (4).

Przy nasilonych dolegliwościach lekarz może odłożyć zwiększenie dawki albo wrócić do poprzedniej, dopóki objawy nie złagodnieją (6). Harmonogram zwiększania dawki opisujemy w artykule o pierwszych miesiącach leczenia otyłości lekiem, a to, co pomaga na poszczególne dolegliwości i jak długo trwają, w artykule o skutkach ubocznych leków na otyłość.

Ile pić na leku na otyłość?

Normy żywienia dla Polski przyjmują za wystarczające 2 litry wody dziennie dla kobiet i 2,5 litra dla mężczyzn. Ta ilość obejmuje wodę do picia, inne napoje i wodę zawartą w jedzeniu, a dotyczy osoby umiarkowanie aktywnej przy umiarkowanej temperaturze otoczenia (11).

Na leku picie ma większe znaczenie niż zwykle. Nudności, wymioty i biegunka mogą prowadzić do odwodnienia, a ono może pogorszyć pracę nerek. Dlatego ulotki semaglutydu i tirzepatydu zalecają pić dużo płynów, a ulotka semaglutydu dodaje, że szczególnie ważne jest to przy chorobie nerek (6, 12). Kto je mniej, dostaje też mniej wody z jedzenia, więc o piciu trzeba pamiętać także w dni bez dolegliwości. PTLO zaleca regularne picie wody niegazowanej, a poza upałami niskosodowej (3). Autorzy amerykańskiego stanowiska radzą unikać napojów słodzonych (4).

Dlaczego podczas leczenia otyłości nie należy drastycznie ograniczać jedzenia?

Zbyt restrykcyjna dieta może prowadzić do niedoborów składników odżywczych. PTLO zaleca, by dieta w leczeniu otyłości dostarczała co najmniej tyle energii, ile organizm potrzebuje w spoczynku. To zapotrzebowanie określa się jako podstawową przemianę materii. Kaloryczność diety ustala się indywidualnie, a w leczeniu otyłości wynosi ona najczęściej 1200-1500 kcal dziennie u kobiet i 1500-1800 kcal u mężczyzn (3).

Za szybkie chudnięcie sprzyja też kamicy żółciowej. Według PTLO ryzyko zwiększa utrata masy ciała szybsza niż 1,5 kg tygodniowo, wywołana restrykcyjną dietą poniżej 800 kcal dziennie, lekami, zwłaszcza z grupy analogów GLP-1, albo operacją bariatryczną (3). W badaniach semaglutydu kamicę żółciową stwierdzono u 1,6% leczonych i u 1,1% osób na placebo (6).

Dieta niskokaloryczna może prowadzić do niedoborów. PTLO wymienia wśród nich witaminy B1, B12 i D oraz wapń, żelazo, cynk, miedź i selen, szczególnie u osób po operacjach bariatrycznych. Brakujące składniki uzupełnia się doborem produktów albo celowaną suplementacją, czyli tylko tego, czego rzeczywiście brakuje (3). O badaniach w kierunku niedoborów i o ewentualnym suplemencie decyduje lekarz, a to, które badania zleca się przy otyłości, opisujemy w artykule o badaniach przed leczeniem otyłości.

Jeśli przez kilka tygodni chudniesz szybciej niż 1,5 kg tygodniowo albo od kilku dni jesz tak mało, że w żadnym posiłku nie ma białka, powiedz o tym lekarzowi. W programie leczenia otyłości w Nasz Gabinet pacjent raz w tygodniu waży się i zapisuje wynik w aplikacji, raz w miesiącu mierzy obwody, a lekarz na comiesięcznej kontroli ocenia z tych danych tempo chudnięcia i decyduje o dawce leku.

Jak ćwiczyć, żeby ograniczyć utratę mięśni podczas leczenia otyłości?

Mięśnie chroni przede wszystkim trening siłowy: co najmniej 2 razy w tygodniu, z ćwiczeniami na wszystkie główne grupy mięśni, o umiarkowanej lub większej intensywności. Do tego zaleca się 150-300 minut umiarkowanego wysiłku tlenowego tygodniowo, np. szybkiego marszu, jazdy na rowerze lub pływania, albo 75-150 minut wysiłku intensywnego (3, 13).

PTLO zaznacza, że trening siłowy podczas redukcji masy ciała zapobiega utracie tkanki mięśniowej (3). Autorzy amerykańskiego stanowiska piszą, że bez treningu siłowego samo zwiększenie ilości białka prawdopodobnie nie ochroni mięśni, a sam wysiłek tlenowy chroni je słabiej. Osobom na leku proponują trening siłowy co najmniej 3 razy w tygodniu i co najmniej 150 minut wysiłku tlenowego tygodniowo (4). Przegląd 6 badań objął starsze osoby z otyłością, które chudły dzięki diecie. Trening siłowy 3 razy w tygodniu przez 12-24 tygodnie ograniczył u nich utratę masy beztłuszczowej średnio o 93,5% (14). Badania te dotyczyły odchudzania dietą, a nie lekami.

Ćwiczenia siłowe można wykonywać na siłowni albo w domu, z ciężarkami, gumami oporowymi lub na przyrządach. PTLO radzi osobom dotąd nieaktywnym zaczynać od wysiłku o małej intensywności, bez dźwigania dużych ciężarów, i zwiększać wysiłek stopniowo, najwyżej o 10% tygodniowo. Przy BMI powyżej 35 lepszy jest ruch, który mniej obciąża stawy, np. ćwiczenia w wodzie albo rower stacjonarny (3).

Kiedy kłopoty z jedzeniem na leku wymagają kontaktu z lekarzem?

Od razu, gdy z powodu wymiotów nie udaje się utrzymać wypitych płynów, bo grozi to odwodnieniem i pogorszeniem pracy nerek. Natychmiastowego kontaktu z lekarzem wymaga też silny i długotrwały ból brzucha, także promieniujący do pleców. Tak może objawiać się ostre zapalenie trzustki (6).

Porozmawiaj z lekarzem również wtedy, gdy:

• przez kilka tygodni chudniesz szybciej niż 1,5 kg tygodniowo albo od kilku dni prawie nic nie jesz,
• masz chorobę nerek albo co najmniej 65 lat i nie wiesz, ile białka jeść,
• masz cukrzycę leczoną insuliną albo pochodną sulfonylomocznika, bo te leki w połączeniu z semaglutydem lub tirzepatydem zwiększają ryzyko hipoglikemii, czyli zbyt niskiego stężenia cukru we krwi, a lekarz może zmniejszyć ich dawkę (6, 12).

Najczęściej zadawane pytania

Co jeść na śniadanie na leku na otyłość?

Mały posiłek z białkiem, nawet jeśli rano nie ma się ochoty na jedzenie. Nudności na leku pojawiają się często rano i po dłuższej przerwie w jedzeniu, a niewielkie śniadanie i kolejne małe posiłki co kilka godzin mogą pomóc je ograniczyć. Dobrze sprawdzają się produkty z dużą ilością białka w małej objętości, np. jajka, jogurt typu greckiego, twarożek albo pieczywo z pastą z orzechów.

Czy z powodu utraty mięśni lepiej nie zaczynać leczenia lekiem?

Autorzy metaanalizy badań nad analogami GLP-1 zasugerowali, że utrata masy beztłuszczowej nie powinna być powodem rezygnacji z tych leków, bo skład ciała po leczeniu się poprawia. Podkreślili jednak, że leczeniu powinny towarzyszyć zmiany w jedzeniu i ćwiczenia. Zaznaczyli też, że w badaniach brały udział głównie osoby stosunkowo młode i bez cukrzycy (8). Mała masa mięśni pogarsza sprawność i zwiększa ryzyko upadków i złamań. U osób starszych PTLO zaleca rozważać lek tylko w szczególnych przypadkach, po ocenie korzyści i ryzyka (3).

Czy na leku na otyłość trzeba przejść na dietę ketogeniczną albo wysokobiałkową?

Nie. PTLO nie zaleca diety ketogenicznej ani innych diet niezbilansowanych, w tym wysokobiałkowej, bo na dłuższą metę wydają się nieskuteczne, a niekiedy nawet szkodliwe. Nie zaleca też diet z małą ilością węglowodanów (poniżej 130 g dziennie), bo brakuje długoterminowych danych o ich bezpieczeństwie i skuteczności. Polecane są diety zbilansowane, np. śródziemnomorska. Osobom z otyłością sarkopeniczną PTLO proponuje dietę śródziemnomorską z większą ilością białka (3).

Czy zasady jedzenia na leku na otyłość dotyczą też semaglutydu na cukrzycę?

Ozempic zawiera semaglutyd, ale jest zarejestrowany do leczenia cukrzycy typu 2, a nie otyłości (15). On również zmniejsza apetyt, więc także przy leczeniu cukrzycy łatwo zjeść za mało białka. Zalecenia żywieniowe przy cukrzycy ustala jednak lekarz prowadzący, szczególnie gdy pacjent przyjmuje też insulinę albo pochodną sulfonylomocznika, bo takie połączenie zwiększa ryzyko hipoglikemii.

Źródła

1. Wilding JPH, Batterham RL, Calanna S i wsp. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity (STEP 1). N Engl J Med. 2021;384(11):989-1002. PMID 33567185, DOI
2. U.S. Food and Drug Administration. Wegovy (semaglutyd), NDA 215256 - ocena kliniczna (Clinical Review), 2021, tabela 15: wyniki podgrupy z badaniem DEXA w badaniu STEP 1. accessdata.fda.gov
3. Bąk-Sosnowska M, Białkowska M, Bogdański P i wsp. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2024 - stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna, wydanie specjalne, wrzesień 2024. ptlo.org.pl
4. Mozaffarian D, Agarwal M, Aggarwal M i wsp. Nutritional priorities to support GLP-1 therapy for obesity: a joint Advisory from the American College of Lifestyle Medicine, the American Society for Nutrition, the Obesity Medicine Association, and The Obesity Society. Am J Clin Nutr. 2025;122(1):344-367. PMID 40450457, DOI
5. Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) CKD Work Group. KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney Int. 2024;105(4S):S117-S314. PMID 38490803, DOI
6. Europejska Agencja Leków. Wegovy (semaglutyd) - charakterystyka produktu leczniczego i ulotka dla pacjenta. ema.europa.eu
7. Look M, Dunn JP, Kushner RF i wsp. Body composition changes during weight reduction with tirzepatide in the SURMOUNT-1 study of adults with obesity or overweight. Diabetes Obes Metab. 2025;27(5):2720-2729. PMID 39996356, DOI
8. Laverde LP, Muñoz-Velandia OM, Alfonso D i wsp. Effect of GLP-1 receptor agonists at doses for obesity management on muscle health: systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Int J Obes (Lond). 2026;50(8):1638-1646. PMID 42321502, DOI
9. Wycherley TP, Moran LJ, Clifton PM i wsp. Effects of energy-restricted high-protein, low-fat compared with standard-protein, low-fat diets: a meta-analysis of randomized controlled trials. Am J Clin Nutr. 2012;96(6):1281-1298. PMID 23097268, DOI
10. Mamerow MM, Mettler JA, English KL i wsp. Dietary protein distribution positively influences 24-h muscle protein synthesis in healthy adults. J Nutr. 2014;144(6):876-880. PMID 24477298, DOI
11. Jarosz M, Rychlik E, Stoś K, Charzewska J (red.). Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, rozdział Woda i elektrolity. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - Państwowy Zakład Higieny, Warszawa 2020. pzh.gov.pl
12. Europejska Agencja Leków. Mounjaro (tirzepatyd) - charakterystyka produktu leczniczego i ulotka dla pacjenta. ema.europa.eu
13. Bull FC, Al-Ansari SS, Biddle S i wsp. World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour. Br J Sports Med. 2020;54(24):1451-1462. PMID 33239350, DOI
14. Sardeli AV, Komatsu TR, Mori MA i wsp. Resistance Training Prevents Muscle Loss Induced by Caloric Restriction in Obese Elderly Individuals: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2018;10(4):423. PMID 29596307, DOI
15. Europejska Agencja Leków. Ozempic (semaglutyd) - charakterystyka produktu leczniczego. ema.europa.eu