Nerwy, lęk i smutek po rzuceniu palenia. Kiedy to odstawienie, a kiedy depresja?

Zdenerwowanie, lęk i smutek po rzuceniu palenia należą do typowych objawów odstawienia nikotyny. Najsilniejsze są zwykle w pierwszym tygodniu bez papierosa i słabną w ciągu 2-4 tygodni (1). U części osób przygnębienie jednak nie mija albo z tygodnia na tydzień się pogłębia. Wtedy trzeba skonsultować się z lekarzem, żeby sprawdzić, czy nie rozpoczął się epizod depresji. Z zestawienia badań wynika też, że w dłuższym okresie rzucenie palenia nie pogarsza zdrowia psychicznego: osoby, które przestały palić, miały w badaniach średnio nieco mniej objawów lęku i depresji niż osoby palące dalej (2).

W skrócie

• Rozdrażnienie, lęk, przygnębienie i trudności z koncentracją po rzuceniu palenia są najsilniejsze w pierwszym tygodniu i trwają zwykle 2-4 tygodnie. Do tych objawów należy też brak radości.
• Trzeba skonsultować się z lekarzem, gdy gorszy nastrój nie słabnie po około miesiącu, narasta, utrudnia pracę i codzienne obowiązki albo towarzyszy mu poczucie beznadziei. O myślach o śmierci trzeba powiedzieć bliskiej osobie i lekarzowi tego samego dnia.
• Ból w klatce piersiowej nie należy do potwierdzonych objawów odstawienia nikotyny. Gniotący ból promieniujący do ramienia, szyi lub żuchwy albo silna duszność, przy której trudno złapać oddech, wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
• W pierwszych tygodniach pomagają przyjmowanie leku łagodzącego objawy odstawienia, codzienny ruch, ograniczenie kawy i rozmowy z terapeutą uzależnień lub psychologiem.

Dlaczego po rzuceniu palenia pojawiają się zdenerwowanie, lęk i smutek?

Zdenerwowanie, lęk i smutek pojawiają się po rzuceniu palenia, ponieważ mózg przyzwyczaił się do regularnych dawek nikotyny. Po jej odstawieniu potrzebuje kilku tygodni, żeby przystosować się do funkcjonowania bez niej. Te objawy nie świadczą o słabej woli ani o tym, że próba rzucenia palenia się nie udaje.

Nikotyna pobudza w mózgu receptory nikotynowe i zwiększa wydzielanie dopaminy, związanej z odczuwaniem przyjemności. Przy codziennym paleniu układ nerwowy dostosowuje się do stałej obecności nikotyny, a kiedy jej zabraknie, pojawiają się objawy odstawienia (3). John Hughes z Uniwersytetu Vermont przejrzał 120 badań nad skutkami odstawienia tytoniu i za potwierdzone objawy uznał m.in. złość, lęk, przygnębienie, trudności z koncentracją i bezsenność.

Wielu palaczy ma wrażenie, że papieros ich uspokaja. Autorzy przeglądu z 2021 roku przypuszczają, że papieros na chwilę usuwa lęk, przygnębienie i rozdrażnienie, które u palacza wracają między kolejnymi papierosami jako objawy odstawienia (2). Palenie wiązało się z przerwami w pracy, piciem kawy i rozmowami, więc po rzuceniu palenia brakuje papierosa właśnie w tych momentach dnia.

Skąd brak radości po rzuceniu palenia?

Brak radości, nazywany w medycynie anhedonią, oznacza, że rzeczy, które zwykle sprawiały przyjemność, przestają cieszyć. W amerykańskim badaniu 1175 palaczy przez 5 dni przed rzuceniem palenia i 10 dni po nim kilka razy dziennie oceniało swoje samopoczucie. Brak radości narastał po dniu rzucenia palenia, a potem słabł, tak samo jak inne objawy odstawienia. Osoby, które odczuwały go silniej, szybciej wracały do palenia (4).

Ci sami badacze w kolejnej analizie przyjrzeli się osobom przyjmującym placebo: brak radości był u nich najsilniejszy tuż po rzuceniu palenia. Po mniej więcej tygodniu nie stwierdzono już różnicy w jego nasileniu między tą grupą a osobami leczonymi nikotyną lub bupropionem (5). Obie analizy obejmowały tylko pierwsze 10 dni po rzuceniu palenia. Na podstawie tych badań nie wiadomo więc, jak długo trwa brak radości u osób, których po kilku tygodniach nadal nic nie cieszy.

Ile trwa gorszy nastrój po rzuceniu palenia?

Gorszy nastrój po rzuceniu palenia zaczyna się zwykle w pierwszej dobie, jest najsilniejszy w pierwszym tygodniu i zwykle mija w ciągu miesiąca. Amerykański National Cancer Institute (NCI) podaje, że u osób, które nigdy nie chorowały na depresję, ciężka depresja po rzuceniu palenia zdarza się rzadko.

Tabela pokazuje typowy przebieg objawów według przeglądu Hughesa i NCI. U konkretnej osoby mogą one trwać krócej albo dłużej.

Pozostałe objawy i to, co poprawia się w kolejnych miesiącach, opisujemy w artykule rzucanie palenia dzień po dniu.

Cochrane, międzynarodowa organizacja naukowa, która zbiera i porównuje wyniki badań na dany temat, zestawiła w 2021 roku 102 badania z udziałem ponad 169 tysięcy dorosłych. Zdrowie psychiczne palaczy oceniano w nich przed rzuceniem palenia i co najmniej 6 tygodni później. Osoby, które przestały palić, miały potem nieco mniej objawów depresji i lęku niż osoby palące dalej. Tak samo było wśród osób chorujących psychicznie. Autorzy ocenili pewność tych wyników na poziomie od bardzo niskiego do umiarkowanego, bo były to badania obserwacyjne, w których na wynik mogły wpływać inne czynniki.

Jak pracować, gdy po rzuceniu palenia trudno się skupić?

Mgła mózgowa to potoczne określenie trudności z koncentracją, spowolnienia myślenia i poczucia, że trudno jasno myśleć. Trudności z koncentracją po rzuceniu palenia mają podobny przebieg jak rozdrażnienie: są najsilniejsze w pierwszym tygodniu i trwają zwykle 2-4 tygodnie (1). W pracy łatwiej przejść przez ten czas, jeśli:

• dzień rzucenia palenia wypada poza tygodniem, w którym trzeba dotrzymać ważnego terminu, przystąpić do egzaminu albo pracować nad trudnym projektem;
• zadania i sprawy do załatwienia są zapisane, dzięki czemu nie trzeba o nich wszystkich pamiętać;
• w porze dawnej przerwy na papierosa wychodzi się na kilkuminutowy spacer. W analizie badań eksperymentalnych krótki wysiłek fizyczny wyraźnie zmniejszał chęć zapalenia u osób, które przez pewien czas nie paliły (6);
• pije się mniej kawy niż w czasie palenia. Dym tytoniowy przyspiesza rozkład kofeiny, dlatego u osób, które po rzuceniu palenia nadal piły kawę, stężenie kofeiny w ślinie po 3 tygodniach było mniej więcej dwukrotnie wyższe niż na początku (7).

W przeglądzie Hughesa nie zaliczono senności i zmęczenia do objawów odstawienia. Jeśli to one przeważają, przyczyną może być niewyspanie, obniżony nastrój albo działanie leku. Podczas przyjmowania Desmoxanu w tabletkach zaburzenia snu, w tym senność i ospałość, należą do bardzo częstych działań niepożądanych.

Kiedy z gorszym nastrojem po rzuceniu palenia zgłosić się do lekarza?

Typowe objawy odstawienia słabną w ciągu 2-4 tygodni, dlatego radzimy skonsultować się z lekarzem w sprawie możliwej depresji, gdy obniżony nastrój albo brak radości utrzymują się przez większą część dnia, prawie codziennie, dłużej niż mniej więcej miesiąc od rzucenia palenia. Trzeba skonsultować się z lekarzem wcześniej, gdy przygnębienie z tygodnia na tydzień się nasila albo pojawiają się poczucie beznadziei i myśli o śmierci. Granica miesiąca nie jest kryterium rozpoznania depresji, tylko praktyczną wskazówką wynikającą z typowego przebiegu odstawienia. Rozpoznanie stawia lekarz.

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w epizodzie depresji smutek, rozdrażnienie, uczucie pustki albo utrata zainteresowań i przyjemności utrzymują się przez większą część dnia, prawie codziennie, przez co najmniej 2 tygodnie. Towarzyszą im inne objawy, np. nadmierne poczucie winy, brak nadziei na przyszłość, myśli o śmierci, zaburzenia snu i apetytu, słaba koncentracja i zmęczenie (8). Gorszy sen, większy apetyt i słabsza koncentracja pojawiają się jednak także przy odstawieniu nikotyny, więc w pierwszych tygodniach po rzuceniu palenia niewiele pomagają w odróżnieniu objawów odstawienia od depresji. Ważniejsze jest to, jak długo objawy trwają, czy słabną, czy się nasilają, i o czym dana osoba myśli.

Kto jest bardziej narażony na depresję po rzuceniu palenia?

Według NCI osoby, które chorowały już na depresję, mają silniejsze objawy odstawienia, w tym silniejsze przygnębienie. W badaniu z 1997 roku obserwowano 126 osób, którym udało się rzucić palenie w 10-tygodniowym programie leczenia uzależnienia od nikotyny. W ciągu 3 miesięcy nowy epizod depresji wystąpił u 2% osób, które nigdy nie chorowały na depresję, u 17% osób po jednym epizodzie depresji i u 30% osób z depresją nawracającą. Niezależnie od przebytej depresji ryzyko było większe u osób, u których objawy odstawienia długo nie mijały (9). To jedno niewielkie badanie sprzed prawie 30 lat. W tej grupie depresja występowała częściej u osób, które chorowały na nią wcześniej; podanych odsetków nie należy traktować jako aktualnych danych o wszystkich osobach rzucających palenie. Autorzy zalecają, żeby osoby z depresją w przeszłości pozostawały pod opieką lekarską także po upływie 2-4 tygodni, w których zwykle występują objawy odstawienia.

Osoba, która leczy się psychiatrycznie, powinna ustalić plan rzucenia palenia ze swoim psychiatrą, bo rzucenie palenia, z lekami lub bez nich, może wiązać się z zaostrzeniem istniejącej choroby psychicznej, np. depresji. Po odstawieniu papierosów rośnie też stężenie części leków, m.in. klozapiny i olanzapiny, o czym piszemy w artykule rzucanie palenia z lekarzem czy samemu.

Co zrobić, gdy po rzuceniu palenia pojawiają się myśli o śmierci?

Obniżenie nastroju może być objawem odstawienia nikotyny, także u osób, które rzucają palenie bez leków. Rzadko towarzyszą mu myśli samobójcze i próby samobójcze (10). Gdy pojawiają się myśli o śmierci albo o odebraniu sobie życia, nie należy czekać, aż same ustąpią. Trzeba o nich powiedzieć tego samego dnia osobie, której się ufa, i lekarzowi. Jeśli ktoś przyjmuje lek na rzucenie palenia, lekarz zdecyduje, czy kontynuować jego przyjmowanie.

Gdy myśli o samobójstwie są natarczywe, pojawia się plan odebrania sobie życia albo trudno zadbać o własne bezpieczeństwo, potrzebna jest natychmiastowa pomoc medyczna, bez czekania na umówioną wizytę. Do czasu uzyskania pomocy lepiej nie zostawać samemu i poprosić bliską osobę, żeby była obok.

Czy ból w klatce piersiowej po rzuceniu palenia wynika z lęku, czy z choroby serca?

Ból w klatce piersiowej nie należy do potwierdzonych objawów odstawienia nikotyny, dlatego nowego bólu w klatce piersiowej nie tłumaczy się samym rzuceniem palenia. Lęk i atak paniki mogą wywoływać objawy podobne do objawów zawału serca, a w domu nie da się ich pewnie odróżnić.

Hughes nie wymienia bólu w klatce piersiowej wśród objawów odstawienia tytoniu. Wymienia go natomiast brytyjska publiczna służba zdrowia (NHS) wśród objawów ataku paniki, obok kołatania serca, duszności, pocenia się, nudności, zawrotów głowy i lęku przed śmiercią (11). Ból w klatce piersiowej, duszność, nudności i pocenie się występują jednak także przy zawale serca (12). Palenie powoduje choroby serca (13), więc u osoby, która paliła latami, nowy ból w klatce piersiowej wymaga badania, nawet jeśli pojawił się w okresie silnego lęku.

Kołatanie serca bywa też związane z lekiem na rzucenie palenia. Podczas stosowania Desmoxanu w tabletkach przyspieszenie akcji serca i nadciśnienie tętnicze należą do bardzo częstych działań niepożądanych. Cytyzyny nie stosuje się po niedawno przebytym zawale serca, przy niestabilnej dławicy piersiowej ani przy klinicznie istotnych zaburzeniach rytmu serca. Jak odróżnić działanie leku od objawów odstawienia, wyjaśniamy w artykule o tym, jakie są skutki uboczne cytyzyny.

Kiedy ból w klatce piersiowej lub duszność wymagają natychmiastowej pomocy?

Według NHS natychmiastowej pomocy medycznej wymagają:

• uciskający lub gniotący ból w klatce piersiowej, zwłaszcza jeśli promieniuje do ramienia, szyi lub żuchwy;
• silna duszność, przy której trudno złapać oddech albo mówić;
• blada, szara lub sinawa skóra;
• utrata przytomności.

Pilnej porady lekarza, najlepiej tego samego dnia, wymagają nagła duszność wyraźnie większa niż zwykle oraz ból w klatce piersiowej z nudnościami albo ze zmianą rytmu serca, np. bardzo szybkim, wolnym albo nierównym biciem serca. Powtarzające się napady lęku też są powodem do wizyty, na której lekarz może najpierw wykluczyć przyczynę sercową, a potem zająć się leczeniem lęku.

Co pomaga poprawić nastrój w pierwszych tygodniach bez papierosa?

W łagodzeniu obniżonego nastroju w pierwszych tygodniach bez papierosa pomagają lek łagodzący objawy odstawienia, codzienny ruch, ograniczenie kawy i rozmowy z terapeutą uzależnień albo psychologiem. Żadna z tych metod nie usuwa objawów od razu.

Lek łagodzący objawy odstawienia nikotyny

Cytyzyna (Desmoxan, Tabex, Recigar) umiarkowanie zwiększa stężenie dopaminy w mózgu i w ten sposób łagodzi objawy odstawienia nikotyny. W badaniu Cook i wsp. z 2015 roku u osób stosujących nikotynową terapię zastępczą, np. plastry lub gumy z nikotyną, uczucie braku radości po rzuceniu palenia prawie się nie nasilało.

Sam lek również może wpływać na samopoczucie, bo zmiany nastroju, lęk i rozdrażnienie należą do bardzo częstych działań niepożądanych tabletek Desmoxan. Dobór leku zależy od tego, ile się pali, na co się choruje i jakie leki się przyjmuje. Jeśli ktoś miał w przeszłości depresję, choruje na serce albo stale leczy się psychiatrycznie, najlepiej dobrać lek podczas konsultacji z lekarzem w ramach leczenia uzależnienia od nikotyny.

W Naszym Gabinecie 3-miesięczny plan leczenia zaczyna się od wywiadu medycznego. Po kwalifikacji lekarz dobiera lek i wystawia e-receptę, a w aplikacji Nasz Gabinet pacjent ma przypomnienia o dawkach, licznik dni bez papierosa i dziennik. W razie potrzeby można umówić konsultację z psychologiem, płatną osobno.

Ruch, spotkania i mniej kofeiny

Osobom, które po rzuceniu palenia są przygnębione albo odczuwają napięcie, NCI zaleca, aby codziennie podejmowały aktywność fizyczną, najlepiej taką, która sprawia przyjemność, spotykały się ze znajomymi i poświęcały kilka minut na głębokie oddychanie. Przy lęku instytut zaleca picie mniejszych ilości kawy, herbaty i napojów typu cola.

Wskazówki dla osób, u których jedzenie zaczyna zastępować papierosa, są w artykule tycie po rzuceniu palenia. Jeśli główną przyczyną gorszego nastroju jest silna chęć zapalenia, sposoby przetrwania głodu nikotynowego opisujemy w artykule o tym, ile trwa głód nikotynowy.

Rozmowa z terapeutą uzależnień albo psychologiem

Rozmowy z terapeutą uzależnień albo psychologiem pomagają przygotować się na sytuacje, w których dawniej się paliło, i na dni z gorszym nastrojem. Badacze zebrali 65 badań z udziałem ponad 23 tysięcy osób, które przyjmowały lek na rzucenie palenia. Osoby, które dodatkowo rozmawiały z doradcą osobiście lub przez telefon, miały o około 10-20% większą szansę, że po co najmniej pół roku nadal nie palą, niż osoby z mniejszym wsparciem albo bez niego. Jeśli więc przy mniejszym wsparciu nie pali 20 osób na 100, przy dodatkowym wsparciu nie pali około 22-24 osób (14).

Bliskim warto powiedzieć, że objawy odstawienia trwają tygodnie, a nie kilka dni, i że rozdrażnienie w tym czasie nie jest skierowane przeciwko nim.

Ten artykuł nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Najczęściej zadawane pytania

Ile trwa depresja po rzuceniu palenia?

Depresja i przejściowy spadek nastroju po odstawieniu nikotyny to różne problemy. Opisany przez NCI łagodny spadek nastroju zaczyna się zwykle w pierwszej dobie i mija w ciągu miesiąca. Nie oznacza to, że rozpoznana depresja również ustąpi w tym czasie. Rozpoznanie stawia lekarz. Jeśli przygnębienie nie słabnie po około 4 tygodniach, narasta, utrudnia pracę albo towarzyszą mu myśli o śmierci, trzeba skonsultować się z lekarzem. Kto miał już epizod depresji, powinien omówić z lekarzem plan rzucenia palenia, zanim odstawi papierosy.

Czy po rzuceniu palenia mogą być ataki paniki?

Ataki paniki po rzuceniu palenia nie są wymienione osobno w przeglądzie objawów odstawienia Hughesa, ale lęk należy do najczęstszych z nich i według NCI narasta przez pierwsze 3 dni. W czasie ataku paniki pojawiają się kołatanie serca, ból w klatce piersiowej, duszność i pocenie się, a atak trwa zwykle 5-20 minut. Podobne objawy występują przy zawale serca, dlatego po pierwszym takim napadzie trzeba zgłosić się do lekarza.

Czy cytyzyna może pogarszać nastrój?

Cytyzyna może wpływać na nastrój. Zmiany nastroju, lęk i rozdrażnienie należą do bardzo częstych działań niepożądanych Desmoxanu w tabletkach, czyli występujących u co najmniej 1 na 10 osób. Objawy te mogą jednak wynikać także z samego rzucenia palenia, a nie z leku. O nasilonych objawach trzeba powiedzieć lekarzowi lub farmaceucie, zanim zmieni się dawkowanie. Przy myślach o śmierci albo nagłej zmianie zachowania z lekarzem trzeba skontaktować się tego samego dnia.

Czy jeden papieros poprawi nastrój po rzuceniu palenia?

Jeden papieros na krótko złagodzi objawy odstawienia, bo dostarczy nikotyny, ale nie usunie przyczyny gorszego nastroju. W badaniu Cook i wsp. osoby, które po rzuceniu palenia silniej odczuwały brak radości, szybciej wracały do palenia. Przy silnych objawach lepiej skonsultować z lekarzem zmianę leczenia. Jeśli ktoś już zapalił papierosa, opis tego, co zrobić w kolejnych godzinach, zamieściliśmy w artykule zapaliłem po rzuceniu palenia.

Źródła

1. Hughes JR. Effects of abstinence from tobacco: valid symptoms and time course. Nicotine Tob Res. 2007;9(3):315-327. PMID 17365764, DOI
2. Taylor GM, Lindson N, Farley A i wsp. Smoking cessation for improving mental health. Cochrane Database Syst Rev. 2021;3(3):CD013522. PMID 33687070, DOI
3. Benowitz NL. Nicotine addiction. N Engl J Med. 2010;362(24):2295-2303. PMID 20554984, DOI
4. Cook JW, Piper ME, Leventhal AM i wsp. Anhedonia as a component of the tobacco withdrawal syndrome. J Abnorm Psychol. 2015;124(1):215-225. PMID 25384069, DOI
5. Cook JW, Lanza ST, Chu W i wsp. Anhedonia: Its Dynamic Relations With Craving, Negative Affect, and Treatment During a Quit Smoking Attempt. Nicotine Tob Res. 2017;19(6):703-709. PMID 28486709, DOI
6. Haasova M, Warren FC, Ussher M i wsp. The acute effects of physical activity on cigarette cravings: systematic review and meta-analysis with individual participant data. Addiction. 2013;108(1):26-37. PMID 22861822, DOI
7. Swanson JA, Lee JW, Hopp JW, Berk LS. The impact of caffeine use on tobacco cessation and withdrawal. Addict Behav. 1997;22(1):55-68. PMID 9022872, DOI
8. World Health Organization. Depressive disorder (depression). Fact sheet. who.int
9. Covey LS, Glassman AH, Stetner F. Major depression following smoking cessation. Am J Psychiatry. 1997;154(2):263-265. PMID 9016279, DOI
10. Charakterystyka Produktu Leczniczego Desmoxan, 1,5 mg, tabletki (data zmiany tekstu 31.10.2025). Rejestr Produktów Leczniczych
11. NHS. Panic disorder. nhs.uk
12. NHS. Heart attack: symptoms. nhs.uk
13. National Cancer Institute. Harms of Cigarette Smoking and Health Benefits of Quitting. cancer.gov
14. Hartmann-Boyce J, Hong B, Livingstone-Banks J i wsp. Additional behavioural support as an adjunct to pharmacotherapy for smoking cessation. Cochrane Database Syst Rev. 2019;6(6):CD009670. PMID 31166007, DOI
15. National Cancer Institute. Handling Nicotine Withdrawal and Triggers When You Decide To Quit Tobacco. cancer.gov