TL;DR
Encefalopatia Wernickego to poważne neurologiczne powikłanie przewlekłego alkoholizmu, spowodowane niedoborem witaminy B1 (tiaminy), prowadzące do uszkodzenia neuronów.
Objawy fizyczne obejmują problemy z koordynacją, chodem, czuciem, wzrokiem (oczopląs, zaburzenia gałkoruchowe), a także drgawki i duszność.
Objawy psychiczne to m.in. dezorientacja, problemy z pamięcią, zaburzenia świadomości, majaczenia, zmiany osobowości i emocjonalna apatia.
Nieleczona choroba może prowadzić do zespołu Wernickego-Korsakowa, czyli trwałych uszkodzeń mózgu z lukami pamięciowymi wypełnianymi konfabulacjami.
Diagnostyka opiera się na wywiadzie, badaniach neurologicznych i obrazowych (TK), a także pomiarze poziomu tiaminy.
Leczenie polega na natychmiastowej suplementacji witaminy B1 (dożylnie lub domięśniowo), ewentualnie z magnezem i glukozą.
Wczesna interwencja daje szansę na odwrócenie większości objawów, choć niektóre (np. ataksja) ustępują dopiero po kilku tygodniach.
Czym jest encefalopatia Wernickego?
Encefalopatia Wernickego, znana również jako zespół Wernickego lub encefalopatia alkoholowa, to występujący u osób uzależnionych od alkoholu zbiór ostrych objawów o podłożu neurologicznym. Związana jest z niedoborem witaminy B1, występującym przy przewlekłym alkoholizmie. Choroba ta została po raz pierwszy opisana w 1881 roku. Dokonał tego niemiecki lekarz psychiatra i neurolog, Carl Hugo Wilhelm Ernst Wernicke, profesor Uniwersytetu we Wrocławiu i Uniwersytetu w Halle. Współcześnie encefalopatia Wernickego znajduje się w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10.
Przyczyny encefalopatii alkoholowej
Przyczyną encefalopatii Wernickego jest przewlekła choroba alkoholowa. Długotrwałe wystawianie organizmu na działanie etanolu prowadzi do występowania poważnych konsekwencji zdrowotnych, między innymi deficytów w mózgu, które utrzymują się na długo po otrzeźwieniu. Bezpośrednią przyczyną encefalopatii alkoholowej jest niedobór tiaminy, czyli witaminy B1. Jest on spowodowany zarówno złym odżywianiem się uzależnionych od alkoholu osób, jak i przyspieszeniem metabolizmu tej witaminy przez etanol. Na skutek deficytu tiaminy w organizmie dochodzi do zmian w ośrodkowych i obwodowych neuronach, a w efekcie do ich obumarcia i pojawienia się wybroczyn oraz zwyrodnień.
Encefalopatia Wernickego – objawy
Objawy encefalopatii Wernickego można podzielić na fizyczne i psychiczne.
Fizyczne objawy encefalopatii alkoholowej
Do fizycznych objawów encefalopatii Wernickego zaliczają się przede wszystkim dolegliwości dotykające narząd ruchu, takie jak:
- ataksja, czyli niezborność ruchów,
- zaburzenia chodu,
- upośledzenie precyzji gestów,
- obniżona koordynacja,
- zaburzenia czucia w kończynach,
- nerwobóle i bóle mięśniowe,
- ruchy mimowolne,
- niedowłady,
- mioklonie, czyli zrywy mięśniowe,
- skurcze mięśniowe,
- drgawki,
- zespół niespokojnych nóg,
- problemy z utrzymaniem równowagi,
- duszność wysiłkowa.
W niektórych przypadkach dochodzi także do utraty umiejętności chodzenia. Encefalopatia alkoholowa objawia się również problemami związanymi z narządem wzroku. W przebiegu choroby występują między innymi:
- oczopląs,
- zaburzenia okołogałkowe,
- porażenie odwodzenia gałek ocznych,
- zaburzenia skojarzonych ruchów gałek ocznych,
- niewyraźne lub podwójne widzenie.
Psychiczne objawy encefalopatii alkoholowej
Psychicznymi objawami występującymi w przebiegu encefalopatii Wernickego są przede wszystkim:
- degradacja emocjonalna i intelektualna,
- zaburzenia świadomości i percepcji,
- dezorientacja,
- nadmierne pobudzenie lub apatia,
- majaczenia,
- bezsenność lub nadmierna senność,
- nieuzasadniony lęk,
- zaniki pamięci,
- zaburzenia koncentracji,
- trudności w kojarzeniu faktów,
- zaburzenia mowy spontanicznej,
- zaburzenia nastroju i osobowości,
- obojętność na bodźce,
- zanik reaktywności emocjonalnej.
Często pojawia się również strach przed ciemnością, który wcześniej nie występował. Typowym objawem encefalopatii alkoholowej jest także niemożność znalezienia wyjścia z pomieszczenia. W przebiegu choroby występują ponadto symptomy związane z niedoborem składników pokarmowych. Są to przede wszystkim problemy skórne, zmiany w obrębie śluzówki jamy ustnej i zaczerwienienie języka, a także niewydolność wątroby i zaburzenia w postaci tachykardii i hipotonii ortostatycznej. Nieleczona encefalopatia Wernickego może skutkować rozwojem psychozy Korsakowa. Wspólne występowanie obu tych schorzeń określane jest jako zespół Wernickego-Korsakowa.
Zobacz: Zespół Korsakowa, czyli amnestyczny syndrom psychozy alkoholowej
Zespół Wernickego-Korsakowa
Osoby cierpiące z powodu tego zespołu doświadczają objawów zarówno encefalopatii Wernickego, jak i psychozy Korsakowa, zwanej także zespołem amnestycznym, czyli choroby neuropsychiatrycznej w wielu aspektach przypominającej amnezję. Objawia się ona powstawaniem luk w pamięci, które chory człowiek stara się wypełnić wyimaginowanymi treściami. Innymi symptomami, z jakimi musi się zmagać cierpiąca z powodu psychozy Korsakowa osoba, są: amnezja wsteczna, czyli utrata pamięci dotyczącej zdarzeń sprzed zachorowania, amnezja następcza, czyli utrata pamięci dotyczącej zdarzeń z okresu po zachorowaniu, głębokie upośledzenie pamięci bieżącej, upośledzenie funkcji wykonawczych, a więc dotyczących planowania, kontrolowania oraz regulacji własnych zachowań.
Współwystępowanie encefalopatii Wernickego i psychozy Korsakowa może doprowadzić do wystąpienia nieodwracalnych zmian w mózgu człowieka. Konieczne jest więc wdrożenie stosownego leczenia. Zlekceważenie objawów i zaniedbanie zespołu Wernickego-Korsakowa może skutkować trwałymi powikłaniami, a w niektórych wypadkach powodować nawet śmierć chorej osoby.
Jak wygląda diagnostyka encefalopatii Wernickego?
W diagnostyce encefalopatii Wernickego wykonywane są badania krwi pozwalające na oznaczenie poziomu witaminy B1 w organizmie, a także tomografia komputerowa głowy, dzięki której można wykluczyć inne poważne stany neurologiczne, takie jak guzy, krwawienie lub udar. Podstawą do rozpoznania choroby są jednak wywiad z pacjentem oraz badanie lekarskie. By u pacjenta zdiagnozowano encefalopatię alkoholową, muszą u niego występować dwa z następujących symptomów chorobowych:
- zaburzenia gałkoruchowe,
- niedożywienie,
- ataksja,
- zaburzenia pamięci,
- zaburzenia funkcji poznawczych.
Encefalopatia Wernickego – leczenie
Leczenie encefalopatii Wernickego powinno zostać wdrożone natychmiast po pojawieniu się charakterystycznych dla schorzenia objawów. Polega ono przede wszystkim na uzupełnieniu niedoborów witaminy B1 w organizmie. Tiamina podawana jest najczęściej dożylnie. Zdarza się również, że pacjentowi administrowane są domięśniowo preparaty wielowitaminowe. W niektórych wypadkach konieczne jest jednoczesne podanie magnezu, który ułatwia wchłanianie witaminy B1, a także dożylne uzupełnienie płynów. Po wyrównaniu poziomu tiaminy w organizmie pacjenta może zostać również zaaplikowana glukoza. Substancja ta przyspiesza metabolizm witaminy B1 i sprzyja powrotowi do zdrowia. W celu prawidłowego uzupełnienia niedoborów i pełnej kontroli nad procesem leczenia konieczna jest zazwyczaj hospitalizacja pacjenta, u którego zdiagnozowano encefalopatię alkoholową.
Podjęcie odpowiedniego leczenia, opierającego się m.in. na zastosowaniu wlewów witaminowych, umożliwia wyeliminowanie większości symptomów zespołu Wernickego. Na ich ustąpienie nie trzeba z reguły długo czekać. Warto jednak pamiętać, że nie dotyczy to takich objawów choroby, jak ataksja, oczopląs i neuropatia obwodowa. Do ustąpienia tych symptomów dochodzi bowiem zazwyczaj dopiero po upływie kilku dni, a czasem nawet tygodni.
W likwidacji objawów encefalopatii alkoholowej pomocny będzie oferowany przez naszych specjalistów profesjonalny detoks we Wrocławiu
