TL;DR
Alkoholowy zanik mózgu to przewlekła choroba spowodowana toksycznym działaniem alkoholu na układ nerwowy, prowadząca do uszkodzeń istoty szarej, móżdżku, kory mózgu i układu limbicznego.
Objawy obejmują zaburzenia równowagi, trudności w mowie i ruchach, upośledzenie funkcji poznawczych, zmiany osobowości, impulsywność oraz problemy z pamięcią i orientacją.
Schorzenie diagnozuje się za pomocą tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego, które pozwalają określić stopień i lokalizację zmian w mózgowiu.
Przyczynami są m.in. neurotoksyczne działanie etanolu, niedobory witamin, zaburzenia metaboliczne i hormonalne oraz nadciśnienie – szczególnie groźne przy wczesnej inicjacji alkoholowej.
Leczenie obejmuje całkowitą abstynencję, suplementację witamin i składników odżywczych oraz terapię w ośrodku leczenia uzależnień.
Wczesne zmiany mogą być odwracalne, a mózg może częściowo zrekompensować uszkodzenia poprzez reorganizację i przejęcie funkcji przez mniej zniszczone obszary.
Czym jest alkoholowy zanik mózgu?
Alkoholowy zanik mózgu, czyli cerebellopatia alkoholowa, jest zespołem przewlekłych objawów wynikających z uszkodzenia mózgu. Choroba ma charakter postępujący i może rozwinąć się nawet po okresie abstynencji. Schorzenie to jest związane z atakowaniem przez etanol układu nerwowego, w tym:
- istoty szarej – elementu układu nerwowego odpowiedzialnego przede wszystkim za planowanie, pamięć, emocje, kontrolę impulsów, funkcje intelektualne i procesy myślowe oraz wiele innych,
- kory mózgu, szczególnie płatu czołowego, którego uszkodzenie objawia się zwiększoną impulsywnością,
- móżdżku,
- układu limbicznego.
Alkohol zmniejsza również objętość zawierającej wypustki neuronów istoty białej, uszkadza ciała suteczkowate i jądra podwzgórza, zaburza funkcje ciała migdałowatego i hamuje jego połączenia z innymi strukturami mózgu, a także prowadzi do zaniku hipokampu. Alkoholowy zanik mózgu to duży problem, który niesie za sobą poważne skutki. Zmiany degeneracyjne powodują zaburzenia funkcji poznawczych oraz zmiany osobowości. Chorzy wykazują skłonność do agresji i nie zważają na konsekwencje swojego postępowania, posiadają również problemy z właściwym osądem sytuacji, co często prowadzi do podejmowania infantylnych i niedostosowanych do norm społecznych zachowań.
Przeczytaj także: Wodobrzusze alkoholowe – przyczyny i objawy wodobrzusza u alkoholika
Przyczyny zanikania kory mózgowej u alkoholika
Do niedawna uważano, że komórki nerwowe powstają wyłącznie w okresie dzieciństwa, a w mózgu osób dorosłych nie dochodzi już do większych zmian. Przeprowadzone badania pozwoliły jednak zmienić kurs współczesnej neurologii. Obecnie mówi się o neuroplastyczności, która zakłada zachodzenie licznych zmian strukturalnych mózgu w trakcie całego życia człowieka. Zmiany te mogą być zarówno pozytywne, jak i negatywne, i są zależne od wielu czynników. Jednym z nich jest alkohol, który powoduje jednoznacznie negatywne zmiany w układzie nerwowym człowieka, między innymi zanik kory mózgowej u alkoholika. Degeneracja tego typu spowodowana jest toksycznym oddziaływaniem etanolu i jego metabolitów na tkankę nerwową, a także wywołanych tą substancją zaburzeń metabolicznych i hormonalnych, niedoborów witaminowych oraz nadciśnienia tętniczego. Zmiany w mózgowiu są tym większe, im wcześniejszy jest wiek inicjacji alkoholowej – najbardziej podatne na szkodliwy wpływ etanolu są komórki nerwowe młodzieży i młodych dorosłych, u których występuje największe ryzyko trwałych uszkodzeń.
Alkoholowy zanik mózgu – objawy
Przy alkoholowym zaniku mózgu dochodzi do zaniku robaka móżdżku, czyli środkowej partii usytuowanego w tylnej dolnej części czaszki obszaru mózgowia, odpowiedzialnej za utrzymywanie równowagi. Skutkuje to tak charakterystycznym dla nadużywających alkoholu osób niepewnym, chwiejnym chodem z szeroko rozstawionymi stopami, zwanego chodem na szerokiej podstawie. Alkoholowy zanik mózgu powoduje również inne problemy, przede wszystkim:
- zaburzenia równowagi,
- trudności w utrzymaniu pozycji pionowej,
- dyssynergię tułowia,
- ataksję kończyn,
- niezborność i nadmierną zamaszystość ruchów,
- drżenie rąk, utrzymujące się nawet w okresie długotrwałej abstynencji, a także innych części ciała,
- upośledzenie wykonywania szybkich, skoordynowanych ruchów,
- problemy z mową – wystąpienie tak zwanej mowy skandowanej, modulacją przypominającej okrzyki,
- oczopląs,
- dyzartrię.
Objawy zaników kory mózgowej zależą od rozległości, a także stopnia zmian. U osób chorych można zaobserwować:
- upośledzenie funkcji poznawczych,
- problemy przyswajania nowych informacji,
- zaburzenia pamięci,
- upośledzenie procesów myślowych,
- upośledzenie umiejętności językowych,
- zanik umiejętności liczenia,
- chwiejność emocjonalną,
- utratę orientacji,
- zaburzenia świadomości.
U osób dotkniętych zanikami korowo-podkorowymi spowodowanymi alkoholem pojawiają się również niezrozumiałe dla otoczenia zachowania infantylne, impulsywne, a także agresywne.
Jak diagnozuje się alkoholowy zanik mózgu?
Alkoholowy zanik mózgu diagnozuje się przy pomocy badań obrazowych głowy, takich jak tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny. Pozwalają one na uzyskanie obrazu wolumetrycznego cienkowarstwowego, który z niezwykłą precyzją pokazuje struktury anatomiczne mózgu. Uzyskane obrazy są następnie analizowane metodą organoleptyczną lub z zastosowaniem specjalistycznego oprogramowania komputerowego. Wykorzystanie nowoczesnych technologii umożliwia wykonanie szczegółowych pomiarów i dokładną ocenę objętości oraz wielkości poszczególnych partii mózgu. Pozwala także wskazać dokładną lokalizację i określić stopień zaawansowania występujących nieprawidłowości, dlatego jest wskazane szczególnie w wypadku zaników kory mózgowej. W trakcie badania diagnostycznego pod uwagę brane są zmiany w konkretnych płatach kory mózgowej, ich symetryczność i stopień nasilenia w poszczególnych strukturach, a także ich typowość do wieku osoby badanej.
Zanik kory mózgowej u alkoholika – rokowania i leczenie
Spowodowane alkoholem uszkodzenia układu nerwowego wywołane są najczęściej zaburzeniami w metabolizmie neuronów, prowadzącymi do nasilonego stanu zapalenia tkanki nerwowej i stresu oksydacyjnego. Wielokrotnie procesy degeneracyjne skutkujące zanikiem kory mózgowej u alkoholika mają również związek z niedoborami składników odżywczych, dlatego w ramach terapii zalecana jest sprzyjająca procesom regeneracyjnym ośrodkowego układu nerwowego suplementacja:
- witamin z grupy B, przede wszystkim witamin B1 i B2 oraz kwasu foliowego,
- witaminy C,
- magnezu,
- wapnia,
- koenzymu Q10.
W początkowej fazie cerebellopatii alkoholowej znaczna część zmian w mózgowiu jest odwracalna. Konieczne jest jednak całkowite zaprzestanie spożywania napojów wyskokowych i kompleksowe odżywienie organizmu. W tym celu osoba pijąca powinna udać się na leczenie odwykowe do profesjonalnego ośrodka terapii uzależnień, gdzie będzie mogła zerwać z nałogiem i poprawić swoje ogólne zdrowie. U ludzi, u których zdiagnozowano zaawansowany alkoholowy zanik mózgu, może dojść do poprawy zdolności umysłowych niekoniecznie na skutek przywrócenia czynności uszkodzonych komórek nerwowych, lecz w wyniku zjawiska kompensacji. Prowadzi ono do reorganizacji mózgu i powoduje, iż rejony mniej uszkodzone przejmują funkcje obszarów wyniszczonych.
