Alkoholizm - skutki zdrowotne i objawy psychiczne uzależnienia

Alkoholizm to choroba, która rozwija się stopniowo i długo może pozostawać niewidoczna dla otoczenia. Z czasem uzależnienie zaczyna jednak przejmować kontrolę nad relacjami i codziennym funkcjonowaniem. Choroba alkoholowa nie dotyczy wyłącznie wątroby czy układu krążenia. To także objawy psychiczne i zmiany w zachowaniu. Wczesne rozpoznanie objawów alkoholizmu ma znaczenie, bo im szybciej pojawi się właściwa pomoc, tym większa szansa na zatrzymanie destrukcyjnych skutków zdrowotnych i powrót do stabilności.

Co to jest alkoholizm? Definicja alkoholizmu

Alkoholizm to przewlekłe uzależnienie, w którym picie przestaje być wyborem, a staje się przymusem. Osoba chora traci kontrolę nad tym, ile pije i jak często sięga po alkohol, mimo że widzi lub odczuwa negatywne konsekwencje. Dlatego alkoholizm jest chorobą postępującą i z tendencją do nawrotów, która wpływa zarówno na ciało, jak i psychikę.

W praktyce choroba alkoholowa często prowadzi do zmian w zachowaniu, zaniedbywania obowiązków, konfliktów w relacjach i stopniowego podporządkowania życia piciu.

Warto pamiętać, że uzależnienie od alkoholu nie ma jednego scenariusza. U części osób długo utrzymuje się pozory normalnego funkcjonowania, a objawy choroby są ukrywane lub racjonalizowane. To właśnie dlatego tak ważne jest, by rozumieć, co to alkoholizm i na czym polega.

Czy alkoholizm to choroba i czy alkoholizm jest chorobą psychiczną?

Alkoholizm to choroba. W praktyce medycznej jest traktowany jako przewlekłe uzależnienie, które ma tendencję do nawrotów. To ważny czynnik, bo w chorobie alkoholowej nie chodzi o jednorazowy błąd, tylko o utrwalony mechanizm: przymus sięgania po alkohol, trudność w kontrolowaniu ilości i częstotliwości picia oraz kontynuowanie mimo szkód. Nawroty nie są dowodem porażki – częściej są sygnałem, że potrzeba dostosować plan leczenia lub dopasować metody do sytuacji Pacjenta.

Uzależnienie dotyczy mózgu i psychiki, ponieważ zmienia sposób działania układu nagrody, regulację stresu, emocji i impulsywności. To właśnie dlatego pojawia się silna potrzeba picia, głód alkoholowy, napięcie, a także trudności w przerwaniu picia mimo postanowień. Jednocześnie alkoholizm nie działa jedynie w sferze psychicznej. To choroba, która mocno obciąża ciało: wątrobę, trzustkę, serce, układ nerwowy, gospodarkę hormonalną i metabolizm. Dlatego warto myśleć o alkoholizmie jak o chorobie całego człowieka: psychicznej i somatycznej jednocześnie, wymagającej kompleksowego podejścia.

Kim jest alkoholik - kiedy picie staje się uzależnieniem od alkoholu?

Alkoholik w ujęciu praktycznym oznacza osobę, u której picie przestaje być okazjonalnym wyborem, a zaczyna działać jak przymus. Nie chodzi wyłącznie o ilość alkoholu, ale o utratę kontroli i to, że alkohol staje się pozornym rozwiązaniem na stres, napięcie, sen czy emocje.

Objawy alkoholizmu można rozpoznać po powtarzalnych sygnałach:

• Silne pragnienie alkoholu i myśli krążące wokół picia, albo planowanie dnia tak, żeby można było wypić.
• Trudność z przerwaniem: osoba obiecuje poprawę, ale wraca do alkoholu mimo postanowień.
• Rosnący priorytet alkoholu, czyli rezygnowanie z rzeczy ważnych, ponieważ pojawia się picie lub dochodzenie do siebie po spożyciu: odpuszczone spotkania, spóźnienia, konflikty w domu, pomyłki w pracy.
• Wysoka tolerancja, czyli potrzeba większej ilości, by poczuć ten sam efekt.
• Objawy odstawienne po ograniczeniu lub przerwie, m.in. rozdrażnienie, lęk, drżenie rąk, potliwość, kołatanie serca czy bezsenność.

Najbardziej alarmowe jest jednak picie mimo szkód: kiedy alkohol pogarsza zdrowie, relacje lub pracę, a mimo to nadal wraca. Jeśli rozpoznajesz u siebie kilka z tych sygnałów, warto potraktować to jak informację medyczną i skonsultować się z lekarzem.

Alkoholizm objawy – jak rozpoznać objawy uzależnienia od alkoholu?

Objawy uzależnienia od alkoholu rzadko zaczynają się nagle - częściej to stopniowe przesuwanie granic. Pojawiają się sytuacje, w których coraz trudniej zrezygnować i łatwiej znaleźć pretekst do napicia się. Poniżej przedstawiamy najczęściej występujące objawy alkoholizmu.

Objawy uzależnienia od alkoholu w zachowaniu

• utrata kontroli nad ilością spożywanego alkoholu,
• traktowanie alkoholu jak szybkiego regulatora emocji,
• picie w samotności (wtedy łatwiej ukryć ilość i okoliczności),
• ukrywanie nałogu,
• łamanie obietnic: „to był ostatni raz", „od jutra przerwa", po czym sytuacja się powtarza,
• rosnąca liczba okazji: alkohol pojawia się nie tylko w weekendy, ale też po ciężkim dniu czy przed snem, a przerwy stają się coraz krótsze.

Objawy alkoholizmu w ciele

• przewlekłe zmęczenie i rozregulowanie,
• płytki sen i częste wybudzenia,
• bóle głowy,
• poczucie rozbicia,
• silne napięcie,
• drżenie rąk,
• kołatanie serca,
• potliwość i niepokój, szczególnie gdy alkohol zostaje ograniczony,
• problemy żołądkowe (zgaga, nudności, biegunki),
• spadek energii i gorsza koncentracja.

Objawy choroby alkoholowej w relacjach i pracy

• konflikty i napięcie,
• wycofanie i drażliwość,
• utrata zaufania,
• impulsywność,
• unikanie rozmów,
• gorsza organizacja,
• odkładanie zadań i absencje,
• pomyłki, trudność z koncentracją.

Objawy nadużywania alkoholu a uzależnienie – gdzie jest granica?

Objawy nadużywania trunków często wyglądają jak powtarzające się wpadki, po których osoba obiecuje poprawę. Są to zazwyczaj sytuacje w których pojawi się za dużo alkoholu na imprezie, zbyt częste picie w weekendy, kac utrudniający normalne funkcjonowanie, czy ryzykowne decyzje albo wydatki pod wpływem, których później się żałuje. W nadużywaniu alkohol zwykle pojawia się w konkretnych sytuacjach (towarzysko, po stresie, dla rozluźnienia), ale osoba nadal potrafi zrobić przerwę, odpuścić bez silnego napięcia i nie czuje, że musi pić, aby przetrwać dzień.

Granica zaczyna się przesuwać wtedy, gdy zamiast „mogę, ale nie muszę" pojawia się mechanizm „muszę". W uzależnieniu od alkoholu istotna przestaje być sama okazja do picia, a coraz bardziej wewnętrzny przymus: myśli krążą wokół alkoholu, plan dnia podporządkowuje się temu, kiedy będzie można się napić, a próby ograniczenia kończą się powtarzalnym powrotem do picia mimo szczerych postanowień. Różnicę dobrze widać po reakcjach organizmu i psychiki na przerwę. W nadużywaniu najczęściej występuje dyskomfort związany z kacem i wyrzutami sumienia, ale nie ma stałych objawów odstawiennych. W uzależnieniu natomiast mogą pojawić się objawy, takie jak niepokój, rozdrażnienie, drżenie rąk, potliwość, kołatanie serca czy bezsenność. To wzmacnia błędne koło, bo Pacjent wraca do alkoholu nie dla przyjemności, tylko po to, żeby poczuć ulgę i wrócić do pozornej równowagi.

Skutki zdrowotne alkoholizmu – choroby alkoholików i długofalowe konsekwencje

Alkoholizm negatywnie wpływa na cały organizm osoby pijącej. Najbardziej narażone na działanie etanolu są:

Wątroba, trzustka, żołądek - najczęstsze skutki zdrowotne alkoholizmu dotyczą wątroby (stłuszczenie, zapalenie, marskość) i trzustki (zapalenie, problemy z trawieniem). Często dochodzą też dolegliwości żołądkowe: zgaga, nudności, biegunki oraz niedobory, które osłabiają organizm. To jedne z najbardziej typowych chorób alkoholików.

Serce i ciśnienie - alkohol może podnosić ciśnienie i wywoływać kołatania serca oraz zaburzenia jego rytmu. Długotrwałe picie bywa związane ze spadkiem wydolności.

Mózg, nerwy, sen – często pogarsza się sen, pamięć i koncentracja, a nastrój staje się bardziej chwiejny. Przy ograniczeniu alkoholu mogą pojawić się drżenia, niepokój, potliwość i bezsenność, czyli sygnały odstawienia. U części osób występują też mrowienia i drętwienia kończyn.

Układ odpornościowy - przewlekłe picie może znacznie osłabiać odporność i regenerację, sprzyjać infekcjom oraz stałemu spadkowi energii. Organizm wtedy wolniej wraca do formy po chorobie i gorzej znosi stres.

Dodatkowo pod wpływem alkoholu wzrasta ryzyko niektórych nowotworów (alkohol jest substancją kancerogenną) i wypadków, ponieważ spożycie trunku pogarsza ocenę sytuacji i refleks. W niektórych sytuacjach dochodzą też groźne interakcje alkoholu z lekami i pogorszenie leczenia innych chorób.

Przyczyny picia alkoholu – dlaczego rozwija się uzależnienie od alkoholu?

Przyczyny picia alkoholu rzadko sprowadzają się do jednego powodu. Najczęściej uzależnienie rozwija się wtedy, gdy nakładają się na siebie czynniki biologiczne, psychologiczne i społeczne. Ten model dobrze tłumaczy, dlaczego jedna osoba potrafi pić okazjonalnie, a u innej z czasem pojawia się mechanizm przymusu.

Część osób ma większą podatność biologiczną. Wpływ mogą mieć:

• predyspozycje rodzinne,
• temperament,
• wrażliwość na stres,
• to, jak mózg reaguje na nagrodę i ulgę po alkoholu.

Jeśli alkohol szybko wycisza napięcie lub poprawia nastrój, łatwiej o utrwalenie schematu, ponieważ organizm zaczyna traktować picie jako sprawdzoną metodę regulacji.

Dużą rolę odgrywają też czynniki psychologiczne:

• przewlekły stres,
• przeciążenie,
• trudne doświadczenia,
• trauma.

Alkohol bywa wtedy często używany na sen czy uspokojenie. Problem zaczyna się w momencie, gdy picie staje się nawykową odpowiedzią na dyskomfort, a bez alkoholu coraz trudniej się rozluźnić, zasnąć czy wytrzymać napięcie.

Nie bez znaczenia jest środowisko i styl życia:

• łatwa dostępność alkoholu,
• częste spotkania z alkoholem,
• presja towarzyska,
• praca w kulturze, w której picie jest normą,
• brak alternatywnych sposobów rozładowywania stresu.

Przyczyny nie powinny być traktowane jako wymówka, tylko mapa do leczenia. Im lepiej Pacjent rozumie, po co sięga po alkohol, tym łatwiej dobrać skuteczną pomoc i przerwać mechanizm uzależnienia. W Nasz Gabinet konsultacja może pomóc uporządkować te czynniki i wyznaczyć realne, bezpieczne kroki terapii.

Kiedy warto skorzystać z konsultacji?

Z konsultacji warto skorzystać wtedy, gdy widzisz, że picie zaczyna wymykać się spod kontroli, a przerwy są coraz trudniejsze lub wywołują wyraźne objawy. Szczególnie ważne jest to przy podejrzeniu odstawienia, bo niektóre objawy mogą być niebezpieczne i wymagają szybkiej oceny.

Alarmujące sygnały związane z odstawieniem i powikłaniami to m.in.:

• majaczenie,
• drgawki,
• omdlenia,
• nasilone wymioty prowadzące do odwodnienia,
• silny ból w klatce piersiowej lub narastająca duszność.

Niepokojące są również krwawienia z przewodu pokarmowego, na przykład wymioty z domieszką krwi, smoliste stolce albo wyraźne osłabienie połączone z bladością i zawrotami głowy. Pilnej reakcji wymagają też myśli samobójcze lub ryzyko zrobienia sobie krzywdy.

Leczenie uzależnienia od alkoholu – jak wygląda proces i od czego zacząć?

Leczenie uzależnienia od alkoholu najczęściej zaczyna się od prostego kroku: spokojnej konsultacji, podczas której Pacjent opowiada o tym, jak wygląda picie, przerwy, objawy po odstawieniu i skutki zdrowotne lub życiowe. Na tej podstawie powstaje konkretny plan, w którym ustalamy, co robimy teraz, co w kolejnych tygodniach i jakie wsparcie będzie realne do utrzymania.

W Naszym Gabinecie oferujemy detoksykację organizmu, leczenie farmakologiczne (w tym wszywkę alkoholową) oraz indywidualnie dobieraną formę terapii uzależnień. Czasem zalecana jest również terapia dla rodzin. Jeśli zauważasz u siebie lub kogoś z Twoich bliskich objawy alkoholizmu, nie czekaj aż sytuacja się pogorszy. Pomoc jest na wyciągnięcie ręki a pierwszym krokiem do trwałej zmiany może być jedna rozmowa ze specjalistą.

Źródła

Ryszkowski A., Wojciechowska A., Kopański Z., Brukwicka I., Lishchynskyy Y., Mazurek M., Objawy i skutki nadużywania alkohol, https://contentpro.pl/s/app/webroot/files/orders/alkohol-a-zdrowie-psychiczne-1-22f2.pdf.

Diamond I., Messing R. O., Neurologic effects of alcoholism, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1011410/.

---