Po spożyciu alkoholu przez osobę wszywką alkoholową lub przyjmującą Esperal doustnie może dojść do groźnego zjawiska – reakcji disulfiramowej. Jest to intensywna i niebezpieczna odpowiedź organizmu wynikająca z blokowania metabolizmu alkoholu, która może zagrażać zdrowiu, a nawet życiu. Dlatego istotne jest bezwzględne przestrzeganie zaleceń terapeutycznych, zarówno abstynencji, jak i ostrożności wobec produktów zawierających nawet śladowe ilości alkoholu. Mimo najlepszych intencji takie sytuacje się zdarzają – przez przypadek, nieświadomość lub w wyniku nawrotu. Co zrobić w takiej sytuacji? Jakie objawy powinny wzbudzić niepokój i jak postępować w przypadku ich wystąpienia?
Reakcja disulfiramowa – co to jest i jak powstaje?
Disulfiram działa poprzez blokowanie aktywności enzymu dehydrogenazy aldehydowej, który odpowiada za przekształcanie aldehydu octowego (toksycznego metabolitu alkoholu) w mniej szkodliwy kwas octowy. Gdy enzym ten zostaje zablokowany, aldehyd octowy gromadzi się w organizmie, powodując gwałtowne i nieprzyjemne objawy przypominające spotęgowane symptomy kaca.
Reakcja disulfiramowa to intensywna odpowiedź organizmu na spożycie alkoholu u osoby, która wcześniej przyjęła disulfiram (w postaci wszywki lub tabletek). Mechanizm ten jest wykorzystywany w leczeniu uzależnienia jako element terapii awersyjnej. Pacjent jest świadomy możliwości wystąpienia nieprzyjemnych objawów a obawa przed nimi działa jak hamulec powstrzymujący przed sięgnięciem po alkohol.
Typowe objawy reakcji disulfiramowej
Aldehyd octowy to substancja powstająca podczas metabolizmu alkoholu. W warunkach fizjologicznych szybko ulega dalszemu rozkładowi, jednak po zastosowaniu disulfiramu jego usunięcie z organizmu trwa znacznie dłużej. Toksyczne nagromadzenie aldehydu w organizmie prowadzi do objawów takich jak:
- zaczerwienienie twarzy,
- duszność,
- silne bóle głowy,
- nudności i wymioty,
- uczucie kołatania serca,
- spadek ciśnienia krwi.
W ciężkich przypadkach może dojść do zaburzeń rytmu serca, drgawek, zapaści krążeniowej, a nawet śmierci.
Aldehyd octowy – zatrucie i jego konsekwencje dla organizmu
Aldehyd octowy to związek wysoce reaktywny chemicznie. Działa drażniąco na błony śluzowe, uszkadza komórki poprzez stres oksydacyjny oraz zaburza funkcjonowanie wielu układów i narządów.
- Układ sercowo-naczyniowy: aldehyd octowy rozszerza naczynia krwionośne, co powoduje spadek ciśnienia tętniczego, kołatanie serca i uczucie duszności. W skrajnych przypadkach może dojść do arytmii, niedokrwienia mięśnia sercowego, a nawet zapaści krążeniowej.
- Układ oddechowy: zwiększona produkcja śluzu, skurcz oskrzeli i uczucie duszności to typowe objawy. Osoby z astmą lub POChP (przewlekłą obturacyjną chorobą płuc) są szczególnie narażone na pogorszenie stanu.
- Układ nerwowy: zatrucie aldehydem może powodować silne bóle i zawroty głowy, splątanie, zaburzenia świadomości, drgawki, a w ciężkich przypadkach utratę przytomności.
Nagromadzenie aldehydu octowego w organizmie jest szczególnie groźne u osób z chorobami serca, niewydolnością oddechową, padaczką lub innymi chorobami przewlekłymi. Z tego powodu przed rozpoczęciem terapii Pacjent zostaje poddany kwalifikacji medycznej, która wyklucza potencjalne przeszkody. Jednak nawet u zdrowych osób może dojść do gwałtownego pogorszenia stanu ogólnego. Dlatego tak ważne jest unikanie alkoholu podczas terapii disulfiramem oraz szybkie rozpoznanie i reakcja w przypadku wystąpienia objawów zatrucia.
Więcej na ten temat: Esperal a alkohol – jakie są skutki uboczne przepicia wszywki alkoholowej
Co robić w przypadku wystąpienia objawów reakcji disulfiramowej?
Jeśli doszło do kontaktu z alkoholem przez osobę przyjmującą disulfiram i pojawiły się objawy takie jak zaczerwienienie twarzy, bóle głowy, nudności, duszność czy kołatanie serca:
- Zapewnij spokój i odpoczynek ułatwiającej oddychanie.
- Nie podawaj więcej alkoholu – nawet niewielka dodatkowa ilość może pogorszyć stan.
- Zgłoś się do lekarza prowadzącego.
- Obserwuj objawy – ich nasilenie jest ważnym wskaźnikiem dalszego postępowania.
Jeśli osoba traci przytomność, ma trudności z oddychaniem, bardzo niskie ciśnienie krwi, drgawki lub silne zaburzenia rytmu serca – natychmiast wezwij pogotowie ratunkowe (112).
Reakcja disulfiramowa a leki – nieoczywiste produkty zawierające alkohol
Podczas terapii disulfiramem bardzo ważne jest unikanie nie tylko samego alkoholu, ale również wszystkich produktów, które mogą go zawierać w mniej oczywistej formie. Nawet niewielkie ilości etanolu spożyte przypadkiem lub przez skórę czy błony śluzowe mogą wywołać silną reakcję disulfiramową.
Do potencjalnie niebezpiecznych produktów należą m.in.:
- syropy lecznicze, nalewki ziołowe i krople doustne zawierające etanol jako rozpuszczalnik,
- płyny do płukania jamy ustnej zawierające alkohol,
- produkty kosmetyczne i higieniczne, takie jak perfumy, dezodoranty w aerozolu, kremy po goleniu, żele antybakteryjne na bazie alkoholu,
- produkty spożywcze z alkoholem w składzie – ciasta z likierem, czekoladki z nadzieniem alkoholowym, sosy na bazie wina, piwo bezalkoholowe (które często zawiera do 0,5% alkoholu), kiszonki, fermentowane napoje typu kombucha, a nawet niektóre octy.
Ponadto należy pamiętać, że niektóre leki mogą wchodzić w interakcje, nasilając efekt disulfiramowy lub wywołując reakcje przypominające zatrucie aldehydem octowym. Dlatego przed zastosowaniem jakiegokolwiek nowego preparatu (zarówno na receptę, jak i bez niej) warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Dotyczy to także preparatów ziołowych, suplementów diety i leków stosowanych miejscowo.
Jak radzić sobie z reakcją disulfiramową bez paniki?
Radzenie sobie z reakcją disulfiramową wymaga przede wszystkim zachowania spokoju i znajomości podstawowych zasad bezpieczeństwa. Najważniejsze jest unikanie alkoholu w każdej postaci – nie tylko w formie napojów, ale również jako składnika leków, kosmetyków czy żywności. Jeśli mimo ostrożności dojdzie do reakcji, nie należy panikować. W łagodnych przypadkach warto odpocząć, nawodnić organizm i obserwować objawy. Nie należy sięgać po więcej alkoholu i lekceważyć pogarszającego się stanu zdrowia. W razie nasilonych objawów takich jak duszność, kołatanie serca, spadek ciśnienia, utrata przytomności, trzeba natychmiast wezwać pomoc medyczną.
