Co to jest palimpsest alkoholowy?
Palimpsest to specyficzne zakłócenie pamięci występujące u osób nałogowo spożywających alkohol. Objawia się utratą zdolności do odtworzenia fragmentów zdarzeń, jakie miały miejsce w trakcie picia napojów wyskokowych. Utrata pamięci po alkoholu występuje w następstwie jednorazowego dostarczenia do organizmu dużej dawki etanolu. Palimpsesty alkoholowe stanowią pierwszy sygnał ostrzegawczy świadczący o problemach z piciem i wskazujący na rozwijające się uzależnienie.
Objawy towarzyszące palimpsestowi alkoholowemu
Występującemu na skutek nadmiernego spożycia alkoholu palimpsestowi towarzyszą inne objawy, które wskazują na niezdolność osoby pijącej do zapanowania nad swoim ciałem i umysłem. Człowiek pod wpływem napojów wyskokowych nie tylko nie pamięta swojego zachowania, lecz także dopuszcza się czynów, jakich nie dopuściłby się w stanie trzeźwości. Osoby w stanie utraty świadomości po alkoholu często publicznie się obnażają, podejmują czynności seksualne z przypadkowymi partnerami, zdarza się również, że okaleczają swoje ciało lub popełniają czyny niezgodne z obowiązującym prawem.
Przeczytaj także: Kac moralny – wyrzuty sumienia po alkoholu
Skutki palimpsestu alkoholowego
Pojawienie się palimpsestu to znak, iż w mózgu osoby pijącej została zaburzona migracja neuronów i doszło do uszkodzenia ciała modzelowatego, móżdżku, zwojów podstawy, podwzgórza mózgowego oraz płatów czołowych. Powtarzające się epizody zaników pamięci po alkoholu prowadzą do trwałego upośledzenia zdolności zapamiętywania. Powodują również tymczasowe hamowanie procesów odpowiedzialnych za przetwarzanie wspomnień z pamięci krótkotrwałej do pamięci długotrwałej. Nadmierna konsumpcja napojów wyskokowych prowadzi ostatecznie do śmierci komórek mózgowych.
Skąd biorą się „luki w pamięci” po alkoholu?
Luki w pamięci po alkoholu są wynikiem negatywnego oddziaływania tej substancji na pamięć krótkotrwałą i długotrwałą.
Pamięć krótkotrwała
Pamięć krótkotrwała to zdolność zapamiętywania tego, co jest na bieżąco odbierane przez zmysły. Odpowiada za przyswajanie wiadomości, uczenie się i stanowi podstawę do powstania pamięci długotrwałej. Ten typ pamięci cechuje się nietrwałością i jest podatny na zaburzenia spowodowane negatywnym wpływem alkoholu.
Pamięć długotrwała
Pamięć długotrwała powstaje w hipokampie, na skutek przetworzenia pamięci krótkotrwałej. Proces ten ulega upośledzeniu w wyniku oddziaływania alkoholu na układ nerwowy – zmniejszenia objętości substancji szarej i łączenia się etanolu z receptorami w hipokampie, czyli strukturze umiejscowionej w płacie skroniowym kory mózgowej, w wyniku czego ograniczona zostaje aktywność elektryczna neuronów. Zablokowanie transmisji danych w stanie upojenia prowadzi do występowania luk w pamięci, czyli zjawiska nazywanego potocznie urwanym filmem.
Luki w pamięci związane z nadmiernym spożyciem napojów wyskokowych mogą pojawiać się w następstwie wysokiego tempa picia, niedostatecznego nawodnienia organizmu w trakcie konsumpcji alkoholu oraz picia na pusty żołądek. Osoba, u której doszło do urwania filmu, pamięta wydarzenia sprzed rozpoczęcia spożywania napojów wyskokowych, nie wykształca jednak wspomnień w trakcie picia, przez co doświadcza luk w pamięci. Problemy z zapamiętywaniem u osób nadużywających alkoholu są często spowodowane także związanym z nałogiem niedoborem witaminy B1, odpowiadającej za prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego.
U kogo występuje palimpsest?
Palimpsest alkoholowy występuje u osób, które weszły w drugą fazę alkoholizmu, zwaną fazą ostrzegawczą, rozpoczynającą się od pierwszego pojawienia się amnezji alkoholowej. Osobom tym towarzyszy silna potrzeba konsumpcji napojów wyskokowych, wciąż jednak starają się ukryć to przed otoczeniem. Palimpsest alkoholowy może pojawić się u każdego, kto przyjmuje nadmierne dawki etanolu, niezależnie od poziomu ich tolerancji na tę substancję. Amnezja po alkoholu pojawia się jednak przede wszystkim u osób, które:
- spożywają duże ilości alkoholu w krótkim czasie,
- nie dbają o właściwe nawodnienie organizmu w trakcie picia,
- spożywają alkohol na pusty żołądek,
- łączą alkohol z innymi używkami,
- spożywają napoje wyskokowe podczas zażywania leków.
Istotnym czynnikiem jest również płeć – na wywołane przez alkohol problemy z pamięcią narażone są bardziej kobiety niż mężczyźni. Podatność ośrodkowego układu nerwowego na działanie etanolu zależna jest także od czynników genetycznych. Osoby mające warianty genów związane z mniej wydajnym metabolizmem alkoholu są bardziej narażone na występowanie epizodów tymczasowej amnezji.
Ilość alkoholu a palimpsest
To, jaka ilość alkoholu może wywołać palimpsest, jest kwestią wysoce zindywidualizowaną. Przeprowadzone badania wskazują, że wystąpieniu luk w pamięci sprzyja stężenie alkoholu we krwi na poziomie 0,16%, u niektórych osób problemy z zapamiętywaniem mogą jednak pojawić się także przy znacznie niższych wskaźnikach BAC (ang. blood alcohol content, czyli zawartość alkoholu we krwi).
Utrata pamięci po alkoholu – jak zapobiegać?
Utracie pamięci po alkoholu można zapobiegać, decydując się na zaprzestanie picia i utrzymanie abstynencji. Pozwala to zatrzymać postępujące na skutek oddziaływania etanolu na komórki nerwowe upośledzenie zdolności poznawczych. W wielu wypadkach możliwe jest również cofnięcie procesu degradacji – u osób, które zerwały z nałogiem alkoholowym już po kilku miesiącach abstynencji dochodzi do przyrostu uprzednio zmniejszonej objętości substancji szarej w mózgu, a także stopniowej poprawy pamięci operacyjnej. Polepszeniu ulegają również inne funkcje mózgowe, między innymi orientacja przestrzenna oraz zdolność do koncentracji.
Przeczytaj także: Zespół Korsakowa, czyli amnestyczny syndrom psychozy alkoholowej
Jak leczyć palimpsest alkoholowy?
Częste występowanie palimpsestu stanowi jeden z sygnałów wskazujących na uzależnienie od alkoholu. Jedynym skutecznym sposobem leczenia tej przypadłości jest zaprzestanie picia, co w wypadku osób spożywających napoje wyskokowe w sposób nałogowy oznacza konieczność poddania się terapii odwykowej. Tylko profesjonalna placówka zatrudniająca wykwalifikowanych i doświadczonych lekarzy i psychoterapeutów jest w stanie zapewnić narzędzia niezbędne do pokonania uzależnienia. W wypadku zaawansowanego stadium występowania palimpsestu konieczna może być konsultacja u lekarza neurologa i wdrożenie odpowiedniego leczenia neurologicznego.
